صیانت از حافظه تاریخی و هویت غذایی
پرونده نان سنگک پس از بررسیهای تخصصی در شورای ثبت آثار ملی، نهایتاً در فهرست میراث ناملموس کشور ثبت شد. علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار ملی و جهانی وزارت میراث فرهنگی، این اقدام را گامی برای حفاظت از حافظه تاریخی، فرهنگ زیست روزمره و دانش بومی ایرانیان میداند؛ میراثی که نسلهاست در زندگی مردم حضور دارد و بخشی از فرهنگ عمومی جامعه را شکل داده است.
از برهان قاطع تا دوران ساسانی
قدیمیترین سند مکتوب شناختهشده درباره این نان، در فرهنگ لغات «برهان قاطع» اثر خلف تبریزی (سال ۱۰۶۲ هجری قمری) یافت میشود. در این اثر، سنگک به عنوان نانی تعریف شده که روی سنگریزههای گرم پخته میشود. اما پیشینه این نان تنها به متون محدود نمیشود. روایتهای شفاهی و اشارات تاریخی، قدمت سنگک را به دوره ساسانی و حتی پیش از اسلام بازمیگرداند.
در این میان، برخی منابع به نکتهای جالب اشاره کردهاند: سپاهیان عرب هنگام ورود به مدائن با این نوع نان ناشناخته بودند؛ موضوعی که میتواند در بررسیهای تاریخی جایگاه و پیشینه این شیوه پخت مورد توجه قرار گیرد.
شواهد باستانشناختی و معیارهای ثبت
شواهد فیزیکی نیز تداوم این سنت را تایید میکنند. باستانشناسان در یکی از قلعههای مخروبه ورامین، بقایای یک نانوایی سنگکی شامل تنوری سالم و ریگهای ویژه پخت را کشف کردهاند که گواه ملموس بر استمرار این شیوه پخت در ایران است.
ایزدی توضیح داد که برای ثبت هر عنصر در فهرست میراث ناملموس، مجموعهای از معیارهای سختگیرانه بررسی میشود: