اروپا در آستانه فصل سرما با چالشی جدی روبهروست که از کمبود ساده چند محموله گاز فراتر میرود. این وضعیت در واقع آزمونی برای مدل جدید امنیت انرژی اروپا است. خروج از وابستگی به خطوط لوله روسیه، آسیبپذیری اروپا را به پایان نرساند؛ بلکه تنها شکل آن را تغییر داد. اکنون این قاره به جای لولهها، به بازار لحظهای LNG و ظرفیتهای کشتیرانی وابسته است؛ یعنی درست جایی که هر اتفاق کوچکی در خلیج فارس، بهسرعت به یک شوک جهانی در قیمت و عرضه تبدیل میشود.
تنگه هرمز؛ نقطه ضعف زنجیره تأمین
تنگه هرمز گلوگاه حیاتی انتقال LNG از قطر و امارات به بازارهای جهانی است. ارزیابیهای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد اختلال در کشتیرانی این مسیر از ابتدای مارس، نزدیک به ۲۰ درصد از عرضه جهانی LNG را از مدار خارج کرد. پیامد این اتفاق، جهش قیمت گاز در اروپا و آسیا بود، بهطوری که قیمتها در مقاطعی به بالاترین سطح خود از ژانویه ۲۰۲۳ میلادی رسید.
تفاوت بنیادین بازار LNG با گاز خط لوله در همینجاست. اگر خط لولهای قطع شود، شاید جایگزینی سخت باشد، اما در بازار LNG، محمولهای که بهدلیل ناامنی یا بسته شدن مسیر حرکت نکند، بهسادگی با تولید داخلی یا مسیرهای جایگزین جایگزین نمیشود. این موضوع اروپا را در برابر نوسانات منطقهای خلیج فارس بیدفاع میکند.
معادله پیچیده قطر و رقابت با آسیا
اتحادیه اروپا برای کاهش سهم روسیه، روی صادرکنندگانی مثل قطر و آمریکا حساب باز کرده است. اما قطر بازی متفاوتی دارد. بخش بزرگی از LNG این کشور را قراردادهای بلندمدت با مشتریان آسیایی در دست دارند. حتی اگر اروپا در بازار نقدی (Spot Market) قدرت خرید بیشتری داشته باشد، در زمان بحران باید برای بهدست آوردن محمولههای انعطافپذیر با کشورهای آسیایی رقابت کند.
وضعیت بحرانی ذخایر استراتژیک
حساسیت اروپا به این شوکهای تازه، ریشه در وضعیت ذخایرش دارد. بررسیها نشان میدهد اتحادیه اروپا این دوره را در شرایطی آغاز کرد که ذخایر زیرزمینی گاز در پایان زمستان ۲۰۲۵-۲۰۲۶ به زیر ۳۰ درصد ظرفیت رسیده بود. این سطح پایین از ذخایر، حاشیه امنیت اروپا را به شدت کاهش داده و هرگونه تأخیر در رسیدن کشتیهای LNG را به یک بحران واقعی تبدیل میکند.
- خروج ۲۰ درصدی عرضه جهانی LNG از بازار به دلیل اختلالات مارس.
- رسیدن قیمتها به اوج ژانویه ۲۰۲۳.
- کاهش ذخایر گاز اروپا به زیر ۳۰ درصد برای زمستان ۲۰۲۵-۲۰۲۶.
