کاهش زیان؛ دستاوردی توخالی برای مصرفکننده
ارزیابی عملکرد ایرانخودرو پس از خصوصیسازی نباید صرفاً در قالب اعداد و ارقام ترازنامهای باشد. عمادالدین جعفری، کارشناس حوزه خودرو، معتقد است اگر معیار موفقیت را تنها «کاهش زیاندهی» بدانیم، دچار اشتباه شدهایم. او تأکید میکند که برای سنجش واقعی این واگذاری، باید فراتر از شاخصهای مالی به موضوع نگریست.
به گفته این کارشناس، خصوصیسازی زمانی موفق است که آثار آن در زندگی روزمره مردم و کیفیت محصولات دیده شود. اما در دو سال اخیر، آنچه در بازار رخ داده با اهداف اولیه در تضاد است. معیارهای اصلی موفقیت در این صنعت عبارتند از:
- افزایش واقعی میزان تولید
- ارتقای محسوس کیفیت قطعات و مونتاژ
- کاهش قیمت تمامشده برای مصرفکننده نهایی
- بهبود دسترسی مردم به خودروهای اقتصادی
واقعیت این است که در هیچیک از این محورها، تغییر مثبت و ملموسی مشاهده نمیشود.
سهمداری کروز و خطر تعارض منافع
ساختار واگذاری مدیریت به کروز از مسیر خرید سهام طی شد. کروز با تصاحب بخش قابل توجهی از سهام ایرانخودرو، توانست کرسیهای متعددی را در هیاتمدیره این شرکت به دست آورد. همین موضوع باعث شد مدیریت عملیاتی ایرانخودرو عملاً به کروز واگذار شود.
این تغییر در مالکیت و مدیریت، لزوماً به معنای بهبود بهرهوری نیست؛ بلکه احتمال ایجاد «تعارض منافع» را به شدت افزایش میدهد. وقتی مدیریت یک غول خودروسازی در دست مجموعهای است که منافع خاص خود را دنبال میکند، اولویتهای تولید و عرضه ممکن است از نیاز واقعی بازار فاصله بگیرد.
تله انحصار و وعدههای تحققنیافته
نمیتوان عملکرد بخش خصوصی را بدون در نظر گرفتن نقش دولت تحلیل کرد. دولتها در سالهای گذشته با ایجاد انحصار در بازار خودرو، مسیر را برای خودروسازان بزرگ هموار کردند. در چنین شرایطی که رقابت آزاد وجود ندارد، انتظار جامعه از بخش خصوصی این است که در قبال این انحصار، خودرویی باکیفیت، اقتصادی و متناسب با توان خرید مردم عرضه کند.
اما بر خلاف این انتظار، پس از خصوصیسازی ایرانخودرو، هیچ تغییری در جهت کاهش قیمت یا ارتقای کیفیت رخ نداده است. به باور جعفری، تنها دستاورد این دوران کاهش زیاندهی شرکت بوده و در بخشهای حیاتیتر، اتفاق خاصی نیفتاده و احتمالاً در آینده نیز اتفاق نخواهد افتاد.