گرانکردن سوخت؛ راهکار ساده برای گرههای پیچیده
بسیاری از تصمیمگیران در حوزه انرژی، برای کنترل مصرف بنزین و گازوئیل، تنها به حذف سهمیهها یا افزایش قیمت نرخ آزاد روی آوردهاند. این در حالی است که ناترازی انرژی محصول اتفاقی نیست، بلکه نتیجه مستقیم نامدیریتی در بخش تولید و توزیع است. پرسش اساسی اینجاست که چرا در دهههای گذشته، دولتها و مجلس چشماندازی برای جلوگیری از تولید سالانه بیش از یک میلیون خودروی بنزینی پرمصرف نداشتند؟
امروز جادههای ایران شاهد تردد گسترده خودروهای فرسوده و فوقفرسوده است. این ناوگان قدیمی، سهم بزرگی در افزایش مصرف سوخت دارد و فشار ناشی از آن را اکنون مصرفکننده نهایی با افزایش قیمتها یا کاهش سهمیه تحمل میکند.
عوامل اصلی ناترازی انرژی در ایران
وقتی به ریشههای بحران سوخت نگاه میکنیم، متوجه میشویم که مشکل تنها در مصرف شخصی مردم نیست. مجموعهای از عوامل ساختاری باعث شده است مصرف بنزین در کشور به رقم خیرهکننده 140 میلیون لیتر در روز برسد. مهمترین این عوامل عبارتند از:
- تولید انبوه خودروهای داخلی با استانداردهای مصرف سوخت پایین.
- مونتاژ خودروهای چینی پرمصرف در کشور.
- قاچاق گسترده سوخت به کشورهای همسایه.
- فرسودگی شدید ناوگان حملونقل جادهای.
- ضعف شدید در سیستم حملونقل عمومی و عدم تنوع در سبد انرژی.
- استفاده ناکافی از جایگزینهایی نظیر CNG و LPG.
فرصتسوزی در گذار به خودروهای برقی
یکی از بزرگترین قصورها، عدم تبدیل خطوط تولید خودروهای قدیمی و پرمصرف به تولید خودروهای هیبرید و برقی است. خودروسازان داخلی تکلیف روشنی برای تغییر تکنولوژی دریافت نکردند و همین موضوع باعث شد ناوگانی از خودروهای پرمصرف در جادهها باقی بماند.
در حالی که ایران در این مسیر متوقف شده، جهان و حتی کشورهای منطقه در حال جهش هستند. گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که فروش خودروهای برقی در خاورمیانه طی سال 2025 جهشی 40 درصدی خواهد داشت. این تضاد نشان میدهد که ایران در قافله گذار به انرژیهای پاک، بهشدت عقب مانده است.
