جنگهای اخیر و دغدغههای امنیتی، نمایندگان مجلس دوازدهم را به تسریع در تدوین قوانینی برای کنترل فضای مجازی و مقابله با نفوذ خارجی سوق داده است. طی پنج ماه گذشته، طرحهای متعددی با هدف برخورد با جاسوسان و جلوگیری از نفوذ بیگانگان طراحی شده که وجه مشترک همه آنها، ایجاد سازوکاری برای کنترل ابزارهای ارتباطی خارج از نظارت جمهوری اسلامی است.
ممنوعیت تجهیزات ارتباطی و استارلینک
یکی از نمونههای عینی این رویکرد، ماده قانونی است که در تیرماه سال گذشته در قالب «طرح تشدید مجازات جاسوسان و همکاریکنندگان با دولتهای خارجی» پیشبینی شد. این ماده بهطور مشخص، خرید، فروش، واردات، نگهداری و استفاده از تجهیزات ارتباطی اینترنتی بدون مجوز را ممنوع میکند. سرویس استارلینک (Starlink) متعلق به شرکت اسپیسایکس، در صدر فهرست تجهیزاتی قرار دارد که استفاده از آنها طبق این طرح ممنوع است.
از صیانت تا «نظامبخشی فضای مجازی»
در کنار طرحهای ضدجاسوسی، تلاش برای محدود کردن دسترسی به اینترنت در قالب قوانین ساختاری ادامه دارد. طرح «نظامبخشی فضای مجازی» که در ۱۴ مرداد ۱۴۰۴ اعلام وصول شد، در واقع همان نسخه سوم طرح پرحاشیه «صیانت» است. اگرچه پس از اعلام وصول این طرح، برای مدتی خبری از وضعیت آن نبود، اما پیگیریهای اخیر نشان میدهد که مخالفان دسترسی آزاد به اینترنت، نسخه جدیدی از این طرح را تدوین و برای نظرخواهی در اختیار سایر نمایندگان قرار دادهاند.
تفاوتهای نسخه جدید با نسخههای پیشین
نسخه دوم طرح نظامبخشی در مقایسه با نسخه اصلی، سختگیرانهتر شده و محدودیتهای بیشتری را متوجه کاربران و کسبوکارهای فعال در فضای مجازی میکند. تغییرات بنیادین این نسخه را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
- تغییر رویکرد از «الزامات» به «اجرا»:در حالی که نسخه اول بیشتر بر این تمرکز داشت که چه الزاماتی باید اجرا شوند، نسخه جدید به دنبال پاسخ به این پرسش است که هر نهاد چه نقشی در تنظیمگری دارد و نظارتها چگونه صورت میگیرد.
- تعریف مجازاتها:در این نسخه، بخش مربوط به مجازاتهای متخلفان با دقت و شدت بیشتری طراحی شده است.
- قانونمند کردن بیطرفی شبکه:در این طرح بالاخره موضوع «بیطرفی شبکه» به صورت قانونی مطرح شده است.
- تمرکز بر قدرت نظارتی:بخش قابل توجهی از نسخه دوم به واگذاری قدرت گسترده برای کنترل اینترنت اختصاص یافته است.
