اعتیاد؛ فراتر از مصرف مواد
اعتیاد را نمیتوان صرفاً به مصرف مواد مخدر محدود کرد. این پدیده شبکهای پیچیده از عوامل زیستی، روانشناختی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی است که در کنار هم شکل میگیرند. دکتر سیدمجتبی یاسینی، رئیس سومین کنگره بینالمللی و پنجمین کنگره ملی اعتیاد و رفتارهای پرخطر، در نشست با خبرنگاران تصریح کرد که مواجهه با این بحران نیازمند رویکردی جامع و انسانمحور است.
چالشهای جدید سلامت روان
امروز با طیف گستردهتری از آسیبها روبهرو هستیم. رفتارهای پرخطری نظیر اعتیاد به بازیهای رایانهای، قمار و مسائل جنسی به چالشهای جدی سلامت روان تبدیل شدهاند. بررسی علمی این آسیبها برای جلوگیری از گسترش آنها در جامعه ضروری است.
نقد رویکرد واکنشی و لزوم پیشگیری
بسیاری از اقدامات فعلی در حوزه اعتیاد، پس از ابتلای فرد به این بیماری آغاز میشود. این یعنی سیستم ما عمدتاً «واکنشی» است. سیاستهای کلان باید به جای تمرکز بر درمانهای متأخر، بر پیشگیری فعال و کاهش تقاضا متمرکز شوند. برای تحقق این هدف، تغییر نگاه جامعه کلیدی است؛ جامعه باید از سرزنش و انگ زدن به افراد مبتلا فاصله بگیرد تا مسیر درمان و بازگشت به زندگی عادی هموار شود.
نقش خانواده و شکاف میان علم و سیاست
خانواده یکی از حیاتیترین حلقههای زنجیره درمان است. در برنامههای درمانی باید توجه ویژهای به خانوادهها شود تا روابط سمی و ناسالم از طریق مداخلات رواندرمانی اصلاح گردد. از سوی دیگر، تولید دانش به تنهایی کافی نیست. یافتههای علمی زمانی اثرگذارند که از فضای آزمایشگاهها و کنگرهها خارج شده و در سیاستگذاریهای کلان و زندگی روزمره مردم جاری شوند.
آیندهپژوهی و تکنولوژی در مدیریت اعتیاد
تنوع مواد مخدر و تغییر الگوهای رفتاری در حال افزایش است. در این مسیر، فناوریهای نوین میتوانند ابزاری کارآمد برای پیشگیری از عود و مدیریت استرس باشند. برخی از محورهای آینده این حوزه عبارتند از:
- بهکارگیری گوشیهای هوشمند، ساعتها و پوشیدنیهای دیجیتال برای پایش وضعیت بیمار.
- تحقیق بر روی ژنتیک و اپیژنتیک برای درک ریشههای اعتیاد.
- شناسایی بیومارکرهای مرتبط با اعتیاد جهت تشخیص سریعتر و دقیقتر.