جایگاه جهانی ایران در بازار انرژی
ایران با حدود ۱۵۸ میلیارد بشکه ذخایر اثباتشده نفت خام، رتبه سوم یا چهارم جهان را در اختیار دارد. در بخش گاز طبیعی نیز با ذخایر بیش از ۳۲ تریلیون مترمکعب، پس از روسیه در رتبه دوم جهان قرار گرفته است. این ثروت هیدروکربوری عمدتاً در دو منطقه استراتژیک حوضه رسوبی زاگرس (جنوب و جنوبغرب) و حوضه خلیج فارس متمرکز شده است.
زنجیره تأمین گاز و نقش حیاتی پارس جنوبی
میدان پارس جنوبی همچنان قلب تپنده تولید گاز ایران است و بیش از ۷۰ درصد گاز مصرفی کشور را تأمین میکند. توسعه فازهای این میدان تا فاز ۱۱ به پایان رسیده و در حال حاضر طرحهای فشارافزایی با شدت زیادی دنبال میشوند تا بهرهوری میدان حفظ شود.
در کنار پارس جنوبی، میادین دیگری نیز زنجیره تأمین گاز را تکمیل میکنند:
- میادین مستقل: کنگان، نار، تابناک، آغار و دالان.
- میادین جدیدتر: کیش و فرزاد (A و B).
- کشفهای سالانه در بخش خشکی.
میادین نفتی؛ تضاد میادین پیر و حوزههای نوپا
بخش عمده تولید نفت خام ایران از مخازن آهکی شکافدار زاگرس، بهویژه در استان خوزستان حاصل میشود. میادین بزرگی مانند اهواز-آسماری (بزرگترین میدان نفتی ایران)، مارون، گچساران، آغاجاری و رگسفید با وجود دههها برداشت، همچنان بار اصلی تولید را به دوش میکشند. با این حال، این میادین برای تداوم تولید نیازمند روشهای ازدیاد برداشت (EOR/IOR) و تزریق مداوم گاز یا آب هستند.
در مقابل، تمرکز توسعه در دهههای اخیر به حوزه غرب کارون منتقل شده است. میادین آزادگان (در دو بخش شمالی و جنوبی)، یادآوران، یاران و دارخوین پتانسیل اصلی کشور برای افزایش تولید نفتهای سنگین و نیمهسنگین را تشکیل میدهند. میدان آزادگان در این میان، به عنوان بزرگترین میدان نفتی مشترک جهان شناخته میشود.
وضعیت میادین دریایی و چالشهای مرزی
در خلیج فارس، میادین سروش، نوروز، دورود، ابوذر، بهرگانسر و سیوند-اسفند فعال هستند. اما پیچیدهترین بخش مدیریت انرژی، میادین مشترک مرزی است که بهرهبرداری از آنها با چالشهای دیپلماتیک و فنی همراه است:
- میدان گازی آرش (الدره) در مرز مشترک با کویت و عربستان.
- میدان نفتی هنگام در مرز با عمان.
- میادین فروزان و اسفندیار در مرز با عربستان.