علیرضا اخلاقی، منتقد سینما، در این نشست به واکاوی پیوند میان مفهوم «زمان» و زیستجهان آندره تارکوفسکی پرداخت. او معتقد است سینما از نگاه تارکوفسکی، در واقع تجلی توقف زمان است. این مفهوم بنیادین نه تنها در فیلمهای او، بلکه در یادداشتهای روزانه، کتاب «زمان در زمان» و مستند «سفر در زمان» نیز به طور مستمر دیده میشود.
نقد ساختار روایی؛ مستندی که روی میز تدوین ساخته شد
اخلاقی با نگاهی انتقادی به ساختار مستند «یک نیایش سینمایی»، فاصله گرفتن این اثر از معیارهای یک مستند دوربینمحور را مورد بحث قرار داد. او استدلال کرد که شکل ایدهآل یک مستند درباره تارکوفسکی باید مبتنی بر دوربین پویا و جستوجوگر باشد تا مفاهیم را از دل سوژه بیرون بکشد، اما این فیلم بیشتر محصول میز تدوین است تا فرآیند فیلمبرداری.
برخی از نقاط ضعف ساختاری که در این نشست مطرح شد عبارتند از:
- سوار شدن کلام و گفتگوها بر تصویر، به جای تعادل میان آرشیو و روایت.
- پرگویی فیلم که باعث میشود جملات زیبا به دلیل حجم زیاد کلمات، در ذهن مخاطب ماندگار نشوند.
- تکیه بیش از حد بر نریشن که جایگزین جستوجوی بصری شده است.
تارکوفسکی میان سکوت و نریشنهای طولانی
سامان بیات، مجری برنامه، نیز به جنبههای احساسی فیلم اشاره کرد و نریشنهای طولانی را عامل خستگی مخاطب دانست. او معتقد است روح شعر در این مستند، دقیقاً در لحظاتی جاری میشود که فیلم از کلام فاصله میگیرد و به سکوت و تصاویر خود تارکوفسکی پناه میبرد.
بیات در تحلیل ریشه این ذوق هنری، به موروثی بودن این ویژگی در خانواده تارکوفسکی اشاره کرد و احتمال داد که بخشی از نریشنهای فیلم، اشعار آرسنی تارکوفسکی (پدر آندره) باشد؛ چرا که شاعرانگی در این خاندان ریشه دارد.