موقعیت جغرافیایی و تلهی اینورژن
اراک بهعنوان یکی از قطبهای صنعتی ایران، در نقطهای قرار گرفته که کوهها از هر سو آن را محصور کردهاند. این ساختار کاسهایشکل باعث میشود در فصول سرد، پدیده وارونگی دما یا اینورژن رخ دهد و آلایندهها در لایههای پایینی جو حبس شوند. نتیجه این وضعیت، کاهش شدید کیفیت هوای تنفسی و قرار گرفتن مستمر اراک در صدر فهرست شهرهای آلوده کشور است.
سهم صنایع سنگین و سوختهای کثیف
تجمع واحدهای صنعتی بزرگ در حریم شهر، فشار زیادی بر محیطزیست منطقه وارد کرده است. فعالیتهای زیر در انتشار گازهای سمی و ذرات معلق نقش کلیدی دارند:
- پالایشگاه و واحدهای پتروشیمی
- نیروگاه حرارتی و کارخانههای آلومینیومسازی
- صنایع فلزی با سیستمهای فیلتراسیون قدیمی
استفاده از سوختهای سنگین در برخی فصول و عدم نوسازی خطوط تولید در برخی واحدها، حجم ترکیبات گوگردی منتشر شده در هوا را دوچندان کرده است.
عوامل متحرک و تهدید تالاب میقان
آلودگی اراک تنها به دودکشهای صنعتی محدود نمیشود. فرسودگی ناوگان حملونقل عمومی و افزایش تردد خودروهای شخصی، حجم بالایی از گازهای سمی را به جو شهر تزریق میکند. در کنار این عوامل، تغییرات اقلیمی و برداشتهای صنعتی باعث خشکی بخشهایی از تالاب میقان شده است. این تالاب خشکشده اکنون به کانون تولید ریزگرد و ذرات سولفات سدیم تبدیل شده و در روزهای گرم و خشک، سلامت عمومی شهروندان را به خطر میاندازد.
تلاش برای حذف مازوت در نیروگاه
برای مقابله با این وضعیت، طرحی جهت جایگزینی گاز LPG بهجای مازوت پرسولفور در نیروگاه اراک کلید خورده است. این پروژه با همکاری شرکتهای دانشبنیان پیش میرود تا یکی از منابع اصلی آلایندگی ثابت شهر کاهش یابد.
عبدالرضا حاجعلیبیگی، فرماندار اراک، تأکید میکند که آلودگی هوا حاصل مجموعهای از منابع مختلف است و نمیتوان تنها یک عامل را مسئول دانست. وی ضمن اشاره به نقش قابلتوجه خودروها در ایجاد آلودگی، منابع ثابت صنعتی را نیز از ارکان اصلی این بحران میداند.