فرزندان الگوریتم؛ وقتی ماشینها سلیقه ما را میسازند
محمدمهدی سیدناصری، پژوهشگر حقوق بینالملل کودکان و مدرس دانشگاه، این نسل را «فرزندان الگوریتم» مینامد. او معتقد است تعامل مداوم با سامانههای هوشمند، تصویری را از جهان و خودِ فرد میسازد که لزوماً حاصل تجربه شخصی یا آموزشهای محیطی نیست، بلکه خروجی محاسبات پیچیده ریاضی در پسِ نمایشگرهاست.
بسیاری از آنچه نوجوانان امروز میبینند، دنبال میکنند و حتی دوست دارند، تحت تأثیر سازوکارهایی است که بهطور فعال در فضای مجازی فعالیت میکنند. این مسئله در مرحلهای حساس رخ میدهد که هویت و ارزشهای این نسل هنوز در حال شکلگیری است و هر تغییری در این مسیر، اثرات بلندمدتی بر شخصیت آنها میگذارد.
از جادههای «هیپی» تا نمایشگرهای لمسی
سیدناصری برای تبیین این تغییر، نگاهی به دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ میلادی میاندازد. در آن دوران، جوانانی که با عنوان «هیپی» شناخته میشدند، در اعتراض به نظم مسلط، جنگ و مصرفگرایی، به دنبال تجربهای متفاوت از زندگی بودند و مسیرهای فیزیکی را برای یافتن معنا پیمودند.
ایران در دهه ۱۳۵۰ یکی از ایستگاههای مشهور «هیپی تریل» بود و میزبان جوانان غربی بود که از غرب به شرق میآمدند تا با فرهنگهای جدید آشنا شوند. اما امروز، فاصله گرفتن نسل جوان از الگوهای سنتی خانواده و جامعه دیگر در خیابانها یا جادههای دوردست رخ نمیدهد.
این گسست جدید در سکوتِ اتاقها و در فضای مجازی جریان دارد. این بار نه یک سفر جغرافیایی، بلکه یک غوطهوری دیجیتال است که جوانان را از محیطهای سنتی جدا میکند.
ابعاد تأثیرگذاری الگوریتمها بر نوجوانان
- شکلگیری هویت و ارزشها بر اساس پیشنهادات هوشمند و هدفمند.
- تغییر الگوهای مصرف و سلیقههای شخصی بر اساس ترندهای ماشینی.
- جایگزینی تعاملات انسانی واقعی با سازوکارهای تعاملی هوش مصنوعی.
- کاهش نظارت و کنترل خانواده و نهادهای آموزشی بر روند رشد ذهنی کودکان.
در حالی که بحثهای اقتصادی درباره هوش مصنوعی معمولاً بر افزایش ارزش سهام شرکتهای بزرگ یا شکافهای تکنولوژیک متمرکز است، ابعاد عمیقتر و تحولآفرین این فناوری بر روان کودک و نوجوان در ایران بهطور جدی مورد توجه قرار نگرفته است.