استراتژی عبور از تنگه هرمز؛ سرمایه‌گذاری میلیاردی خلیجی‌ها برای پایان وابستگی

بحران‌های اخیر منطقه، پروژه‌های قدیمی دور زدن تنگه هرمز را از میز مذاکرات خارج و به مرحله اجرای سریع رساند. طرح‌هایی مانند خط لوله شرق-غرب عربستان یا مسیر حبشان-فجیره در امارات که سال‌ها در کندی پیش می‌رفتند، اکنون با تعهدات مالی کلان و جدول‌های زمانی دقیق به اولویت اول تبدیل شده‌اند.

هزینه سنگین بحران و توقف تولید

محاصره تنگه هرمز صادرکنندگان منطقه را در شرایطی قرار داد که مجبور شدند تولید خود را تا سقف ۱۲ میلیون بشکه در روز متوقف کنند. برآورد موسسه مالی گلدمن‌ساکس نشان می‌دهد صادرات منطقه اکنون به حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز رسیده است؛ رقمی که هرچند دوسوم سطح پیش از جنگ است، اما همچنان ۷ میلیون بشکه با ظرفیت عادی فاصله دارد.

عوامل پیچیده سیاسی نیز به این وضعیت دامن زده است. توافق اخیر ایران و عمان لزوماً بازگشایی فوری تنگه را تضمین نمی‌کند و دولت ایالات متحده نیز تمایلی به بازگشت به شرایط توافق مقدماتی ماه ژوئن نشان نداده است. همین بن‌بست دیپلماتیک، دولت‌های خلیج‌فارس را به سمت «راه‌حل‌های یکپارچه و دائمی» سوق داده است.

تکاپوی عربستان برای تقویت مسیر ینبع

عربستان سعودی در این رقابت پیش‌روترین ابزارها را در اختیار دارد. خط لوله شرق-غرب این کشور که نفت را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، برنامه‌ریزی شده تا از مارس ۲۰۲۶ با ظرفیت کامل ۷ میلیون بشکه در روز فعال شود. در حال حاضر، میزان صادرات از بندر ینبع به حدود ۵ میلیون بشکه نفت خام و ۹۰۰ هزار بشکه فرآورده‌های نفتی رسیده است.

شرکت آرامکو برای کاهش بیشتر وابستگی به هرمز، مذاکراتی را برای افزایش ۲ میلیون بشکه‌ای ظرفیت این خط لوله آغاز کرده است. هرچند منابع آگاه می‌گویند این افزایش ظرفیت زمان‌بر است و تغییر در سازوکارهای قیمت‌گذاری نفت سعودی را می‌طلبد، اما عزم ریاض بر تقویت این مسیر است.

گسترش زیرساخت‌های امارات در فجیره

امارات متحده عربی نیز از طریق شرکت ملی نفت (ADNOC) و صندوق ثروت ملی خود، دست به اقدام مشابهی زده است. این کشور در حال ساخت یک خط لوله موازی جدید است تا ظرفیت انتقال نفت به بندر فجیره را دوبرابر کند. هدف از این پروژه، ایجاد مسیری جایگزین است که انتقال نفت را بدون نیاز به عبور از تنگه هرمز ممکن سازد.

• توقف تولید تا ۱۲ میلیون بشکه در روز در اوج بحران هرمز.
• رسیدن صادرات فعلی منطقه به ۱۳ میلیون بشکه (طبق گزارش گلدمن‌ساکس).
• هدف‌گذاری عربستان برای ظرفیت ۷ میلیون بشکه در مسیر ینبع تا مارس ۲۰۲۶.
• تلاش امارات برای دوبرابر کردن ظرفیت خط لوله انتقال به فجیره.