هفدهم ربیعالاول سال ۸۳ قمری، تولد نوزادی بود که بعدها ریاست مکتب جعفری را بر عهده گرفت. امام صادق(ع) در دوران امامتش انقلابی علمی را رقم زد که ریشههای آن در دوران پدرشان، امام باقر(ع) شکل گرفته بود. اما این جنبش علمی، تنها به کلاسهای درس محدود نشد؛ ایشان در کنار پرورش شاگردان، مبارزهای سازمانیافته را علیه ساختار قدرت وقت دنبال میکرد.
تحریم همکاری با دستگاههای طاغوت
بررسی متون تاریخی، بهویژه کتاب «نگاهی به زندگی امام صادق(ع)» نوشته محمد محمدی اشتهاردی، نشان میدهد که روش مبارزاتی ایشان با حاکمان وقت، بر پایه قطع پیوندهای اداری و مالی با آنها بود. امام صادق(ع) به دنبال ایجاد فاصلهی اجتماعی و اقتصادی میان جامعه مؤمنان و دستگاه حاکمیت بود.
محورهای اصلی این استراتژی مبارزاتی شامل موارد زیر بود:
- نهی شدید از هرگونه همکاری با دستگاههای طاغوت.
- حرام شمردن اجرت و حقوق کسانی که در سیستم اداری حاکمان وقت بهعنوان کارمند یا مقام مسئول فعالیت میکردند.
- برجسته کردن تضاد میان ثروتهای بادآوردهی دولتی و شرافت انسانی.
روایت ابوبصیر از فساد اداری و توبه
یکی از نمونههای عینی این رویکرد در روایت ابوبصیر، یکی از شاگردان برجسته امام صادق(ع) نهفته است. او از همسایهای میگوید که از گماشتگان و مهرههای نظام طاغوت بود و از طریق رشوه و چپاول، ثروتی کلان اندوخته بود. این شخص مجلسهای عیش و نوش میگسترد، زنان آوازهخوان را دعوت میکرد و با رفتارهای خود، آرامش همسایگان را بر هم میزد.
ابوبصیر تلاش کرد با نهی از منکر، او را از این مسیر بازگرداند، اما این تلاشها در ابتدا بیفایده بود. نکته قابل توجه اینجاست که در نهایت، همین فرد فاسد در اثر فشار درونی و احساس گرفتاری، تمایل پیدا کرد تا با امام صادق(ع) ارتباط برقرار کند. او از ابوبصیر خواست تا او را به محضر امام معرفی کند تا شاید از گرفتاریهای روحی و معنوی خود نجات یابد.
در پاسخ به این درخواست، ابوبصیر ماجرا را به عرض امام رساند و ایشان دستور دادند که در زمان بازگشت ابوبصیر به کوفه، آن شخص برای دیدار به حضور ایشان بیاید تا مسیر اصلاح را آغاز کند.
