شکاف عمیق میان سبد مصرف و اجاره مسکن
دادههای رصدخانه بازار مسکن نشان میدهد میانگین هزینه اجاره مسکن در شهرهای ایران طی ماه مرداد ۳۱.۸ درصد رشد کرد. این رقم در مقایسه با سایر بخشهای هزینههای خانوار، بهشدت پایین است. در حالی که تورم خوراکیها ۱۲۸ درصد جهش کرد، هزینههای کلی زندگی نیز رشد ۹۰ درصدی را تجربه کرده است.
نگاهی به سایر ارقام، شدت فشار تورمی بر خانوارها را بیشتر نمایان میکند:
- هزینه تعمیر و نگهداری لوازم منزل: ۱۱۷ درصد افزایش
- مخارج درمان و دارو: ۸۸ درصد رشد
- نرخ تورم عمومی (از ابتدای سال): ۱۸ واحد درصد افزایش
- نرخ تورم خوراکیها (از ابتدای سال): ۱۶ واحد درصد افزایش
ساختار خدمات و اثر ضربهگیر قراردادها
این تضاد قیمتی ریشه در ماهیت اقتصادی اجاره دارد. اجارهبها در گروه خدمات مصرفی خانوار قرار میگیرد و بهطور کلی، تورم در بخش خدمات نسبت به شوکهای قیمتی مواد اولیه یا جهش نرخ ارز، واکنش کندتری نشان میدهد. کالاهای مصرفی بهسرعت با تغییرات ارزی تغییر قیمت میدهند، اما خدمات چنین نیستند.
علاوه بر این، ماهیت بلندمدت قراردادهای اجاره به عنوان یک ضربهگیر عمل میکند. این قراردادها مانع از آن میشوند که شوکهای قیمتی بیرونی بهصورت آنی و مستقیم بر مبلغ اجاره اثر بگذارد و باعث نوسانات شدید و روزمره شود.
ریسک سیاسی و تغییر رفتار موجران
علاوه بر دلایل اقتصادی، «ریسکهای سیاسی» و فضای مربوط به وضعیت جنگ، معادلات را تغییر داده است. در شرایطی که مستاجرها برای تأمین هزینههای جهشیافته خوراکی مجبور به مدیریت شدید سایر مخارج خود هستند، هرگونه پیشنهاد رشد سنگین اجارهبها در سررسید قراردادها، آنها را به تخلیه خانه و جابجایی به محلههای ارزانتر سوق میدهد.
همین ترس از خالی ماندن ملک در فضای ناپایدار سیاسی، موجران را به «رفتار احتیاطی» واداشته است. در معادلات زمان جنگ، موجر ترجیح میدهد مستاجری داشته باشد که اجارهای کمتر (اما منظم) پرداخت کند، تا اینکه با ریسک خالی ماندن ملک و عدم اطمینان از یافتن مستاجر جدید در شرایط بحرانی مواجه شود.