نشست «سینمای زیرزمینی ایران» با هدف تحلیل پدیدهای برگزار شد که در سالهای اخیر از طریق تولید و انتشار فیلمهایی خارج از چارچوبهای رسمی سینمای ایران، حضور پررنگتری یافته است. بخشی از این آثار توانستهاند در جشنوارههای بینالمللی دیده شده و جوایزی کسب کنند.
ماهیت و گستره سینمای زیرزمینی
در ابتدای این نشست اشاره شد که آثاری نظیر «بیداد»، «کیک محبوب من» و «یک تصادف ساده» تنها بهانههایی برای بررسی پدیدهای گستردهتر هستند. این جریان علاوه بر حوزه سینما، با ابعاد مختلفی در زمینههای زیر مرتبط است:
ریشههای اجتماعی و اقتصاد نامرئی
داوود طالقانی، پژوهشگر علوم اجتماعی، در این نشست بر این باور بود که سینمای زیرزمینی را نمیتوان صرفاً در قالب «سینمای مستقل» تعریف کرد. وی به وجود یک «اقتصاد نامرئی» در پشت این جریان اشاره کرد و پرسشهایی را درباره منابع تأمین سرمایه و نحوه بازگشت هزینههای تولید مطرح نمود.
به گفته طالقانی، مسیرهای احتمالی این چرخه اقتصادی میتواند شامل موارد زیر باشد:
- جشنوارههای خارجی
- کسب جوایز بینالمللی
- همکاری با نهادهای خارج از ایران
وی همچنین تصریح کرد که شکاف میان بازنمایی رسمی سینما و واقعیتهای موجود در جامعه، به شکلگیری این جریان موازی کمک کرده است، هرچند تأکید کرد که نباید تمام مسائل جامعه را تنها در چند موضوع مشخص خلاصه کرد.
بازنمایی زنان و چالش برچسبزنی
زهرا اردکانیفرد، تحلیلگر سینما و زنان، در ادامه این نشست به بررسی جایگاه زنان در این آثار پرداخت. وی نسبت دادن مسائل زنان در ایران به جریانهای خارجی یا فمینیسم را رویکردی خطرناک دانست و تأکید کرد که مسائل زنان واقعی هستند و نباید به دلیل حمایتهای خارجی در برخی موارد، اصل مطالبات آنها نادیده گرفته شود.
وی همچنین با بررسی فیلم «بیداد» از زاویه بازنمایی زنان، بر اهمیت درک این اثر در امتداد آثار پیشین تأکید کرد.
