ساختار زمانبندی امروزی، از جمله تقسیم هر دقیقه به ۶۰ ثانیه و هر ساعت به ۶۰ دقیقه، نتیجه کنار هم قرار گرفتن سنتهای ریاضی و نجومی تمدنهای باستان است. این نظام که از مصر باستان و بینالنهرین آغاز شد، در نجوم یونانی توسعه یافت و در نهایت با ظهور ساعتهای مکانیکی به بخشی از زندگی روزمره تبدیل گشت.
نقش تمدنهای بینالنهرین در تعریف زمان
بخش قابل توجهی از مبانی اندازهگیری زمان به نظام عددی شصتگانه (Sexagesimal) بازمیگردد. این نظام عددی توسط سومریان در بینالنهرین توسعه یافت و حدود ۴ هزار سال قدمت دارد. بعدها بابلیها این سیستم را پذیرفته و بهویژه در حوزههای ریاضیات و نجوم به شکلی پیشرفته به کار گرفتند.
نظام شصتگانه تنها به ساعت محدود نشده است، بلکه امروزه در موارد زیر همچنان مورد استفاده قرار میگیرد:
- اندازهگیری زاویهها
- تعیین مختصات جغرافیایی
ویژگیهای ریاضی عدد ۶۰ و دلیل انتخاب آن
در حالی که دنیای امروز عمدتاً از نظام دهدهی (مبنای ۱۰) استفاده میکند که احتمالاً ریشه در شمارش با انگشتان دست دارد، تمدنهای باستانی مسیر متفاوتی را دنبال کردند. یکی از محتملترین دلایل انتخاب عدد ۶۰ توسط سومریان، ویژگیهای ریاضی خاص این عدد است.
عدد ۶۰ به دلیل قابلیت تقسیمپذیری بسیار بالا، برای تمدنهایی که با کسرها و تقسیم مقادیر سر و کار داشتند، بسیار کاربردی بود. این عدد بر مقادیر زیر بدون باقیمانده تقسیم میشود:
- اعداد ۲، ۳، ۴، ۵ و ۶
- اعداد ۱۰، ۱۲، ۱۵، ۲۰ و ۳۰
ابهامات تاریخی در مورد منشأ دقیق
با وجود تئوریهای مربوط به قابلیت تقسیمپذیری، تاریخدانان با قطعیت کامل نمیگویند که دلیل انتخاب عدد ۶۰ تنها همین موضوع بوده است. پژوهشهای تاریخی نشان میدهد که علت دقیق انتخاب این عدد توسط سومریان همچنان ناشناخته است و حتی در دوران باستان نیز ریاضیدانان درباره منشأ این انتخاب گمانهزنی کردهاند.
