تزریق میتوکندری‌های عضله پا به چشم؛ نخستین تجربه جهانی برای احیای بینایی

در یک اقدام آزمایشی و پیشگامانه، دانشمندان موفق شدند با استخراج میتوکندری‌ها از بافت عضلانی، آن‌ها را به چشم‌های بیماری که دچار فقدان بینایی شده بود تزریق کنند. این روش با هدف بازگرداندن توانمندی تولید انرژی به سلول‌های عصبی شبکیه طراحی شده است.

پیشینه بیماری و علت آسیب بینایی

بیمار این پژوهش، زنی ۲۶ ساله است که پیش از این دچار خونریزی شدید مغزی شده بود. در اثر این حادثه، عصب‌های بینایی او برای مدتی طولانی از اکسیژن محروم گشته و در نتیجه، این زن تقریباً بینایی خود را از دست داده بود. پزشکان برای مقابله با این وضعیت و تلاش برای احیای بافت‌های آسیب‌دیده، تصمیم به اجرای این پروتکل درمانی جدید گرفتند.

جزئیات فرآیند تزریق میتوکندری

حدود سه ماه پس از وقوع آسیب مغزی و بینایی، تیم پزشکی مراحل زیر را اجرا کردند:

• استخراج ده‌ها میلیون میتوکندری از نمونه‌ای از عضله ران بیمار.
• تزریق مستقیم میتوکندری‌های استخراج‌شده به مایع زجاجیه در هر دو چشم.

تحلیل نتایج و مشاهدات بالینی

پس از انجام این عمل، نتایج متناقضی مشاهده شد. اگرچه بینایی بیمار بهبود قابل اندازه‌گیری و چشمگیری پیدا نکرد، اما برخی واکنش‌های فیزیولوژیک مثبت ثبت شد:

• واکنش مردمک: چند روز پس از درمان، واکنش مردمک هر دو چشم به نور که پیش از این کاملاً غیرطبیعی بود، برای مدتی نشانه‌هایی از پاسخ طبیعی را نشان داد.
• فعالیت مغزی: در چند نوبت، فعالیت‌های سازمان‌یافته‌ای در قشر بینایی مغز بیمار مشاهده شد که پیش از این غایب بود.

محدودیت‌های مطالعه و ملاحظات ایمنی

پژوهشگران تأکید کرده‌اند که این نتایج هنوز به معنای اثبات قطعی اثربخشی این درمان نیست. دلایل این احتیاط عبارتند از:

• مطالعه تنها روی یک بیمار انجام شده و گروه کنترل (Control Group) برای مقایسه وجود ندارد.
• شواهد مستقیمی مبنی بر اینکه میتوکندری‌های تزریق‌شده واقعاً وارد سلول‌های شبکیه شده‌اند، در دست نیست.

با این حال، نکته مثبت این تجربه این است که روش مذکور هیچ‌گونه عارضه جدی یا واکنش ایمنی خطرناکی در بیمار ایجاد نکرد. در حال حاضر، محققان در حال بررسی امکان انجام تزریق‌های تکرارشونده هستند تا مشخص شود آیا میتوکندری‌های سالم می‌توانند از مرگ سلول‌های آسیب‌دیده چشم جلوگیری کنند یا خیر.

نقش میتوکندری در سلول‌های چشم

میتوکندری‌ها که در متون علمی به «نیروگاه‌های سلولی» معروف هستند، وظیفه تأمین انرژی مورد نیاز برای فعالیت‌های حیاتی سلول‌ها را بر عهده دارند. سلول‌های عصبی شبکیه به دلیل ماهیت فعالیت‌هایشان، جزو سلول‌هایی هستند که نیاز بسیار بالایی به انرژی دارند و هرگونه اختلال در تولید انرژی در این بخش، منجر به تخریب سریع بافت و از دست رفتن بینایی می‌شود.