بررسی انتقادی روش‌شناسی تاریخی ابن‌شهرآشوب

ابن‌شهرآشوب مازندرانی (489-588ق.)، یکی از مشهورترین عالمان امامیه در سده‌های میانه است. آثار او، به‌ویژه کتاب مناقب آل‌أبی‌طالب، تأثیر بسزایی در شکل‌گیری باورهای تاریخی و فضایل‌نگارانه‌ی تشیع امامی داشته‌اند. با این حال، روش‌شناسی تاریخی او و شیوه‌های نقل گزارش‌ها کمتر مورد بررسی مستقل و انتقادی قرار گرفته است. پژوهش محمدصادق حسین‌زاده به پر کردن این خلأ پژوهشی می‌پردازد. حسین‌زاده که پیش از این کتاب تاریخ‌یار: درآمدی بر پژوهش در تاریخ اسلام را منتشر کرده بود، در این اثر به بررسی انتقادی روش‌شناسی ابن‌شهرآشوب می‌پردازد و مسائلی مانند وثاقت تاریخی آثار او، میزان امانت‌داری در نقل گزارش‌ها و پدیده‌هایی همچون تقطیع روایات، ارجاع‌های نادرست، «مناقب‌بافی»ها و «مثالب‌تراشی»ها را آشکار می‌سازد. در بخش نخست کتاب، به زندگی‌نامه و آثار ابن‌شهرآشوب پرداخته شده است. در بخش «داوری رجال‌شناسان»، حسین‌زاده به این نکته اشاره می‌کند که پیش از اواخر سدۀ دهم هجری، رجال‌شناسان به‌طور خاص به ارزیابی وثاقت و دقت ابن‌شهرآشوب نپرداخته‌اند. اما از سدۀ یازدهم به بعد، توجه به ابن‌شهرآشوب افزایش یافت و او نزد برخی از رجال برجسته امامیه، مانند تفرشی (1021ق.)، میرداماد (1040ق.)، حرّ عاملی (1104ق.) و محدث نوری (1281ق.) با عبارات ستایش‌آمیزی توصیف شد.