تفسیر توحیدی جهل: عقل و علم آفریدگار

بر اساس تفسیر توحیدی، خداوند جهل را نیافریده بلکه عقل و علم را آفریده است. در این دیدگاه، جهل زمانی معنا پیدا می‌کند که انسان عقل و ظرفیت علمی خود را نادیده بگیرد. انسان با اختیار میان عقل و شهوت انتخاب می‌کند و همین انتخاب، راز رشد یا سقوط اوست. بر اساس روایات حوزه، خداوند جهل را نیافریده است بلکه علم و عقل را آفریده است. جهل در جایی معنا پیدا می‌کند که عقل و علم مورد توجه قرار نگرفته باشد. انسان با برخورداری از عقل و شهوت موجودی مختار است و همین اختیار است که امکان رشد و سقوط را برای او فراهم می‌کند و به او ظرفیتی می‌دهد تا بتواند به مقامی فراتر از فرشتگان برسد. عقل برای این آفریده شده است که بندگانش رشد کنند، به کمال برسند و به سوی خداوند حرکت کنند. کسانی که عقل را نادیده می‌گیرند و آن را زیر پا می‌گذارند، در واقع در جایگاه عدم عقل قرار می‌گیرند و از این وضعیت با عنوان جهل یاد می‌شود. در فطرت انسان، عقل وجود دارد که از آن به «عقل بالفطره» تعبیر می‌شود، اما این عقل به تنهایی برای رسیدن انسان به مقصد کافی نیست. عقل بالفطره باید به «عقل بالملکه» و سپس به «عقل بالفعل» و «عقل مستفاد» تبدیل شود و همین فرآیند است که موجب رشد انسان می‌شود و می‌تواند او را تا جایی پیش ببرد که از فرشتگان نیز بالاتر رود.