نیم قرن صنعت دفاعی ایران: از واردات تا تولید داخلی

به گزارش تسنیم، در اواخر دهه 50 شمسی، وقتی محمدرضا پهلوی از ساختن یکی از قدرتمندترین ارتش‌های منطقه حرف می‌زد، بخش بزرگی از این قدرت نظامی نه در کارخانه‌های ایران که در کارخانه‌های تسلیحاتی آمریکا و اروپا ساخته می‌شد. تهران در آن سال‌ها به یکی از بزرگ‌ترین مشتریان بازار جهانی سلاح تبدیل شده بود. گزارش کمیته سنای آمریکا در سال 1355 ایران را بزرگ‌ترین خریدار منفرد تجهیزات نظامی آمریکا معرفی می‌کرد و فقط در فاصله 1351 تا 1355 ارزش فروش‌های نظامی دولت آمریکا به ایران به 10/4 میلیارد دلار رسیده بود، رقمی که نشان می‌دهد ارتش ایران برای نوسازی و تجهیز خود تا چه اندازه به خرید خارجی متکی بود. این تازه شروع ماجرا بود، بعد از جهش قیمت نفت در سال 1352 و افزایش درآمدهای ایران شاه با سرعتی سرسام‌آور تجهیزات تسلیحاتی سفارش می‌داد. جنون شاه در خرید تسلیحات اعتراض اطرافیان او را هم برانگیخته بود. ارتشبد خاتمی یکی از افسران ارشد ارتش شاهنشاهی با بیان اینکه ایران به‌قدر کافی راننده برای اتومبیل و کامیون‌های باری ندارد چه برسد به خلبان هلی‌کوپتر و هواپیماهای آخرین مدل می‌گوید: نمی‌دانم چطور به شاه حالی کنم که خلبانان بی‌سواد ما در حالی که هنوز دورۀ تکمیلی هواپیماهای اف‌پنج را تمام نکرده‌اند، باید آنان را برای پرواز با جنگنده‌های اف14 آماده کنم؟ واشنگتن دست شاه را باز گذاشت اما نقطه‌ای که این وابستگی تسلیحاتی را وارد مرحله‌ تازه‌ای کرد، سال 1351 بود، وقتی ریچارد نیکسون رئیس‌جمهور وقت آمریکا، به تهران آمد. قبل از سفر نیکسون در واشنگتن بر سر مقدار و سرعت خریدهای نظامی شاه اختلاف نظر وجود داشت، بعضی مقام‌های آمریکایی معتقد بودند ایران بیش از ظرفیت خود سلاح می‌خرد. در 12 اکتبر 1970، جوزف ناتر، معاون وزیر دفاع آمریکا در امور امنیت بین‌الملل، در یادداشتی محرمانه به وزیر دفاع آمریکا نوشت: شاه می‌خواهد مقادیری از تجهیزات نظامی را بخرد که از توان نیروهایش برای جذب و به‌کارگیری آنها بیشتر است و «بسیار فراتر از نیازهای نظامی ایران» قرار دارد. اول شهریور 1355 مجله نیوزویک