یادداشت|امام حسن عسکری(ع)؛ از محاصره تا آماده‌سازی جامعه برای عصر غیبت

حکومت عباسی به خوبی می‌دانست که استمرار خط امامت تنها به حضور یک امام در جامعه محدود نمی‌شود. خلیفه عباسی شنیده بود که از امام حسن بن علی(ع) فرزندی متولد خواهد شد که بساط حکومت ظلم و جور را برخواهد چید. این نگرانی سبب شد امام تحت نظارت شدید حکومت قرار گیرد و در محله‌ای از سامرا سکونت داده شود؛ محله‌ای که به «عسکر» نام داشت، زیرا محل استقرار لشکر عباسی بود. امام حسن عسکری(ع) در شرایطی که ارتباط مستقیم ایشان با جامعه تحت شدیدترین کنترل‌ها قرار داشت، مسیر هدایت جامعه را دنبال کرد و شبکه ارتباطی خود را گسترش داد. کوشش‌های علمی، ارتباط با شیعیان، فعالیت‌های سیاسی پنهان، حمایت مالی از شیعیان، تقویت و توجیه سیاسی عناصر مهم جامعه شیعه و استفاده از آگاهی غیبی بخشی از اقدامات امام در دوران امامت بود. امام حسن عسکری(ع) جامعه شیعه را برای شرایطی آماده می‌کرد که ارتباط مستقیم و دائمی با امام امکان‌پذیر نباشد. ارتباطات امام با اصحاب از پشت پرده صورت می‌گرفت و بسیاری از امور نیز از طریق وکلای ایشان انجام می‌شد. این شیوه، جامعه را به تدریج با نوعی از ارتباط غیرمستقیم با امام آشنا می‌کرد. در عرصه علمی نیز همین رویکرد دنبال شد. امام گاه پاسخ پرسش‌های فقهی را به صورت کامل بیان نمی‌کرد و به جای آن، قاعده‌ای کلی ارائه می‌داد تا فقها بتوانند با استفاده از آن به پاسخ برسند.