دلایل شکست نهضت‌های مشروطه و ملی شدن نفت و پیروزی در انقلاب اسلامی

داود مهدوی‌زادگان روحانی، پژوهشگر حوزه فقه و علوم سیاسی، در یادداشتی به بررسی سه نهضت سیاسی مهم ایران پرداخته است. او معتقد است که در طول ۱۲۵ سال گذشته، ملت ایران دو نهضت مشروطه (۱۲۸۵ هجری شمسی) و ملی شدن نفت (اوایل دهه سی شمسی) را علیه حاکمان مستبد داخلی و استعمارگران خارجی به راه انداخته‌اند. با این حال، تنها در نهضت اسلامی پیروزی حاصل شده است که توانست ضمن بدست گرفتن حق تعیین سرنوشت، نظام سیاسی مردمی اسلامی را بنیان گذاری کند. این مساله تاریخی نشان می‌دهد که باور و ایمان راسخ به نقش و عاملیت مختار ملت، عامل اصلی موفقیت نهضت‌های ملی بوده است. در نهضت مشروطه، رهبران سیاسی این باور را نداشتند و مبارزه سیاسی را نخبگانی تلقی می‌کردند. آن‌ها به جای پناه بردن به نهادهای مردمی مانند مسجد و بازار، به سفارت دولت استعمارگر انگلیس پناه بردند که منجر به تعدیل خواسته‌های ملی و ایجاد نظام سلطنتی مشروطه شد. در نهضت ملی شدن نفت نیز، رجال سیاسی ملی‌گرا با رهبری دکتر مصدق تصورات غلطی داشتند. آن‌ها معتقد بودند که حضور خیابانی مردم به دلیل مسلک ملی‌گرایانه آن‌ها است. در حالی که حضور ملت در خیابان مستند به راهبری دینی روحانیت بود. این عوامل در نهایت منجر به سردی و خاموشی حضور مردم در نهضت نفت شد.