آیت‌الله مرعشی نجفی و تلاش برای حفظ میراث خطی اسلامی

آیت‌الله العظمی سید شهاب‌الدین مرعشی نجفی (1276–1369ش)، شخصیتی برجسته در حوزه‌ی علمیه، با فداکاری‌های شخصی و تعهد ملی و دینی، گنجینه‌ای عظیم از نسخ خطی اسلامی را در قم گردآوری کرد. این کتابخانه امروزه به لحاظ تعداد و کیفیت نسخه‌های خطی، در رتبه نخست ایران و سومین جایگاه در جهان اسلام قرار دارد. شکل‌گیری این گنجینه ریشه در دورانی دارد که مرعشی نجفی در نجف اشرف مشغول به تحصیل بود. وی شاهد غارت و خروج سیستماتیک نسخ خطی ارزشمند اسلامی توسط دلالان و نمایندگان کتابخانه‌های خارجی، به‌ویژه انگلیسی‌ها، بود. همین مشاهده عینی انگیزه اصلی او برای جمع‌آوری و حفظ این میراث مکتوب شد. او که نمی‌توانست نسبت به تاراج منابع علمی و دینی شیعه و اسلام بی‌تفاوت باشد، تصمیم گرفت تا حد توان خود نسخه‌های نایاب را خریداری کرده و مانع از خروج آنها از کشور‌های اسلامی شود. مرعشی نجفی برای تأمین هزینه سنگین خرید کتاب‌ها، مسیر مشقت‌باری را طی کرد. او با انجام نماز و روزه استیجاری و دریافت اجرت آنها، حذف یک وعده غذایی روزانه، کار شبانه در کارگاه‌های برنج‌کوبی نجف پس از اتمام دروس حوزوی، و حتی فروش لباس‌ها و ساعت شخصی، نسخه‌های نایاب را نجات می‌داد. او گاه با دلالان خارجی درگیر می‌شد و به دلیل این فعالیت‌ها دستگیر و زندانی می‌شد؛ اما با تدابیری نظیر استنساخ فوری نسخه پیش از تحویل و حمایت سایر علما، هم کتاب را حفظ می‌کرد و هم از بند رهایی می‌یافت. پس از مهاجرت به قم، او تمامی نسخه‌های جمع‌آوری شده را همراه خود به ایران آورد و به‌تدریج با خرید‌های مستمر، این مجموعه را گسترش داد. ابتدا کتاب‌ها در منزل و سپس در کتابخانه مدرسه مرعشیه نگهداری می‌شدند. نخستین فضای رسمی کتابخانه در طبقه سوم مدرسه مرعشیه در نیمه شعبان 1386ق (1345ش) با بیش از...