سه دسته در برابر حق در سخن امام عسکری (ع)

در زمانه‌ای که گروهی به اندیشه‌های صوفیانه گرایش یافتند، آموزه‌های حیات‌بخش عترت، راه نجات و معیار تشخیص حق است. این آموزه‌ها از طریق احادیث به دست ما رسیده‌اند تا انسان در میان انبوه راه‌ها و مدعیان هدایت، مسیر خود را گم نکند و حق را از سرچشمه حقیقی آن بجوید. امام حسن عسکری علیه‌السلام مردم را به سه گروه تقسیم می‌کند: نخست، مستبصران و اهل نجات‌اند؛ کسانی که حق را شناخته و به آن تمسک جسته‌اند و به «فرع اصیل» چنگ زده‌اند؛ نه شک دارند و نه گرفتار تردید می‌شوند. دوم، کسانی‌اند که حق را از اهل آن نگرفته‌اند؛ مانند سواران کشتی‌اند که با موج دریا متلاطم و با آرام شدن آن، آرام می‌شوند؛ یعنی با هر جریان و شبهه‌ای موضعشان تغییر می‌کند. سوم، کسانی‌اند که شیطان بر آنان چیره شده است؛ کارشان ردّ اهل حق و دفع حق به وسیله باطل است. امام حسن عسکری علیه‌السلام می‌فرماید: «فَدَعْ مَنْ ذَهَبَ یَمِیناً وَ شِمَالاً»؛ کسانی را که به راست و چپ رفته‌اند، رها کن. این تعبیر در سخنان دیگر اهل‌بیت علیهم‌السلام نیز آمده است. امام صادق علیه‌السلام به فضیل بن یسار می‌فرماید: «مردم به راست و چپ رفتند و ما و شیعیانمان به صراط مستقیم هدایت شدیم.» امیرالمؤمنین علیه‌السلام نیز این رفتن به راست و چپ را «پیمودن راه‌های گمراهی و ترک راه‌های رشد(خود عترت)» معرفی می‌کنند. (أَخَذُوا یَمِیناً وَ شِمَالًا ظَعْناً فِی مَسَالِکِ الْغَیِّ وَ تَرْکاً لِمَذَاهِبِ الرُّشْد). امام صادق علیه‌السلام در روایت دیگری می‌فرماید: «مردم به راست و چپ رفتند، اما شما مقصد محمد صلی الله علیه و آله و اهل‌بیت او را برگزیدید و بر راه روشن قرار گرفتید.»