تاریخ اسلام: دو فصل صلح و قیام

تاریخ اسلام، تنها مجموعه‌ای از سال‌ها، نام‌ها و حوادث سپری‌شده نیست؛ تاریخ، حافظه زنده یک امت است و اگر درست روایت نشود -روایت اول- جای حقیقت را روایت‌های ناقص، تحریف‌شده و گاه وارونه خواهد گرفت. در میان برگ‌های این تاریخ، فاصله سال‌های 40 تا 61 هجری قمری، یکی از حساس‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع تاریخ اسلام است؛ روزگاری که امت اسلامی از یک سو با پرسش بزرگِ استمرار راه پیامبر اکرم(ص) و از سوی دیگر با قدرت‌یابی جریان‌هایی روبه‌رو بود که می‌کوشیدند حقیقت دین را در غبار سیاست و قدرت پنهان کنند. در این میان، زندگی و مواضع امام حسن مجتبی(ع) و امام حسین(ع)، نه دو فصل جدا از هم، که دو پرده پیوسته از یک حقیقت بزرگ به شمار می‌روند؛ حقیقتی که از مدینه پیامبر(ص) آغاز شد و برای ماندگاری اسلام، در دو صورت متفاوت اما هم‌جهت ادامه یافت. خوانش این مقطع تاریخی، امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد؛ زیرا گاه بخشی از پرسش‌ها و شبهه‌افکنی‌های ناروا درباره صلح امام حسن(ع) و قیام امام حسین(ع)، همچنان در ذهن نسل جدید و حتی مخاطبان غیرایرانی و غیرمسلمان حضور دارد. اینکه چرا امام حسن(ع) صلح کرد و چرا امام حسین(ع) قیام کرد؟ آیا میان این دو رفتار تعارضی وجود داشت یا هر دو، متناسب با شرایط زمانه، در امتداد یک راه واحد قرار داشتند؟ چگونه می‌توان از دل این دو رخداد، منطق مبارزه با انحراف، حفظ اصل دین و صیانت از «حقیقت نبوی» را دریافت؟ پاسخ به این پرسش‌ها تنها با نقل حوادث تاریخی ممکن نیست؛ بلکه به فهمی نیاز دارد که تاریخ را از سطح «واقعه» به «عمق» اندیشه ببرد. در این میان، مطالعه آثار «رهبر شهید ایران»، حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای(ره)، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند؛ آثاری که در آنها تاریخ اسلام و سیره اهل‌بیت(ع)، نه فقط به مثابه روایت تاریخی از گذشته بررسی نمی‌شود، بلکه با نگاه یک فقیه، اندیشمند و صاحب‌نظر معاصر، به مسئله‌ای زنده برای انسان امروز تبدیل می‌شود.