۲۷ مرداد ماه، سالروز درگذشت محمد غفاری، معروف به کمالالملک، نقاش برجسته دوران قاجار و اوایل دوره پهلوی است. او که به عنوان پیشگام نقاشی نوین ایران شناخته میشود، تا سالهای آخر عمر به فعالیت هنری خود ادامه داد، اما از دست دادن بینایی در سالهای پایانی، تأثیر عمیقی بر آثار او گذاشت.
علت نابینایی کمالالملک؛ روایتهای متفاوت
درباره علت از دست رفتن بینایی کمالالملک، منابع مختلف روایتهای متفاوتی را نقل کردهاند:
- برخی منابع از ابتلا به بیماری آبمروارید خبر میدهند.
- روایت دیگری بیان میکند که آسیب به چشم و عینک او بر اثر پرتاب آجر توسط سالار معتمد گنجی (از خانهای منطقه) برای تنبیه یک کارگر حمام، عامل این اتفاق بوده است.
این اختلال بینایی باعث شد تا برخی از تابلوهای او به صورت نیمهتمام باقی بماند؛ از جمله دو اثر مهم: تصویر پیرمرد در حال مطالعه زیر نور چراغ و تصویر کوههای شمیران.
تحلیل اثر ناتمام: پیرمرد در حال مطالعه
یکی از آثار ناتمام و بحثبرانگیز او، تابلو کوچکی است که پیرمردی ریشسفید را در حال مطالعه نشان میدهد. در این اثر، در حالی که چهره پیرمرد با دقت ترسیم شده، بخشهای مربوط به دستها و کتاب تنها به صورت لکههای رنگ قهوهای و اخرایی باقی ماندهاند و فاقد جزئیات خطوط و رگها هستند.
خاطرات شاگردان از روزهای پایانی استاد
علیمحمد حیدریان، از شاگردان برجسته کمالالملک، در خاطرات خود به تلاشهای استاد برای مقابله با ضعف بینایی اشاره کرده است. او میگوید کمالالملک در روزهای پایانی مدام از او درباره وضوح رنگها و رگهای دستها سوال میکرد. حیدریان روایت میکند که استاد در نهایت با درک محدودیت بینایی خود، قلممو را زمین گذاشت و گفت: «این تابلو، دیگر برای چشمهای من نیست. بماند برای کسی که چشمِ جوان دارد.»