احیای میل آسیدرضا: برج‌های تاریخی راهنمای مسیر مسافران در کویر ایران

در روزگاری که خبری از جی‌پی‌اس، نقشه‌های دیجیتال و تابلوهای راهنما نبود، گم‌شدن در کویر می‌توانست به بهای جان مسافر تمام شود ولی ایرانیان برای این مسئله، راه‌حلی ساده اما هوشمندانه داشتند: «میل‌های راهنما»؛ برج‌هایی بلند و منفردی که در مسیرهای ارتباطی و حاشیه کویر ساخته می‌شدند تا از فاصله دور دیده شوند و راه را به رهگذران نشان دهند. یکی از این یادگارهای ارزشمند، میل آسیدرضا در مسیر میدان توت در شهرستان اردکان است که سال‌ها پیش از میان رفته بود اما اینک با همت داوطلبان، بار دیگر احیا شده است. نادر پیری اردکانی، پژوهشگر، محقق و نویسنده کتاب «روستای توت»، در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، با اشاره به پیشینه و اهمیت این سازه‌های تاریخی، اظهار کرد: میل‌ها را می‌توان بخشی از نخستین نظام هدایت و راهنمایی سفر در ایران دانست؛ سازه‌هایی که در کنار جاده، کاروانسرا، آب‌انبار و قنات، شبکه‌ای از زیرساخت‌های تمدنی را شکل می‌دادند و امکان زندگی و رفت‌وآمد را در یکی از سخت‌ترین اقلیم‌های ایران فراهم می‌کردند. وی با تأکید بر این که نباید «میل» را با «مناره» یکی دانست، تصریح کرد: مناره عمدتاً بخشی از معماری مذهبی و مساجد بوده اما میل سازه‌ای مستقل با کارکردی مدنی و خدماتی محسوب می‌شود که برای راهنمایی مسافر، تأمین امنیت مسیر و تسهیل ارتباط میان آبادی‌ها ایجاد می‌شده است. پیری اردکانی در ادامه با اشاره به پیشینه این اثر تاریخی، خاطرنشان کرد: میل آسید رضا در نیمه دوم دهه 30، به دست استاد محمود دلاور از بنّاهای قدیمی اردکان و با هدف راهنمایی مسافران و نشان دادن مسیر جاده قدیم ساخته شده بود ولی متاسفانه این سازه‌ که سال‌ها در دل کویر، برای رهگذران نقش یک نشانه مطمئن را ایفا می‌کرد، از بیش از دو دهه قبل به طور کامل نابود شده بود. این پژوهشگر میراث فرهنگی با اشاره به اقدام اخیر برای احیای این اثر، گفت: به تازگی با همت داوطلبان پویش نذر آب و مشارکت بیش از 30 نفر از دوستداران میراث بومی و با همکاری پایگاه پژوهشی میراث فرهنگی و مؤسسه فرهنگی هنری افق کویر، میل آسیدرضا بار دیگر احیا شده است.