کودکان به‌عنوان قربانیان فیلترینگ و استفاده از فیلترشکن به موضوعی پرمخاطب و مهم تبدیل شده‌اند. نتایج تازه افکارسنجی نشان می‌دهد حدود 23 درصد از کاربران 6 تا 15 ساله ایران از فیلترشکن استفاده می‌کنند. این پدیده”، که از یک منظر فناورانه نیست بلکه با ابعاد تربیتی، اجتماعی و حقوقی روبه‌روست، از نظر پژوهشگران میتواند پیامدهای جدی برای امنیت و سلامت دیجیتال کودکان داشته باشد.
وقتی کودکی برای عبور از محدودیت‌ها از فیلترشکن استفاده می‌کند، نه فقط با یک نرم‌افزار مواجه است، بلکه با نخستین تجربه عبور از محدودیت و ورود به فضای مجازی بدون سازوکارهای حمایتی مناسب. کودک هنوز توان تحلیل کامل پیامدهای رفتارش را ندارد و از مفاهیمی چون امنیت سایبری، داده‌های شخصی و سوء‌استفاده دیجیتال به‌درستی آگاه نیست. در نتیجه یاد می‌گیرد که برای رسیدن به هدف، باید محدودیت را دور بزند.
کودک بی‌دفاع در فضای دیجیتال
استفاده از فیلترشکن میتواند وارد کودک را به فضایی کند که حفاظت‌ها و سازوکارهای ایمنی برای او نامؤثر یا بی‌اثر میشود. در بسیاری از کشورها، کودکان از طریق سامانه‌های ایمنی، کنترل والدین، نسخه‌های مخصوص کودکان، پالایش محتوا و آموزش سواد رسانه‌ای حمایت میشوند. اما وقتی فیلترشکن در کار است، این حفاظت‌ها بهطور قابل توجهی محدود میشود و خطرات بیشتری کودک را تهدید می‌کند.
- دسترسی به محتوای خشونت‌آمیز یا پورنوگرافی
- شرکت در تبلیغات غیرقانونی یا کلاه‌برداری‌های آنلاین
- آشنایی با جریان‌های افراطی یا آموزش خودآسیب‌رسانی
- اخبار جعلی یا الگوهای ناسالم زندگی
هزینه‌های امنیتی و آموزشی
مغز در حال رشد کودک نتایج آموزشی و روانی محتواهای دیجیتال را بهطور جدی میتواند تحت تأثیر قرار دهد. هر محتوایی که دیده میشود، میتواند شخصیت، هیجان‌ها و ارزش‌های کودک را شکل دهد. به همین دلیل، آموزش سواد دیجیتال و آگاهی‌بخشی به والدین و مربیان از اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین نیاز به سیاست‌گذاری‌های دقیق برای حفاظت از کودکان در فضای مجازی و به‌کارگیری ابزارهای ایمنی در سطوح خانواده و مدرسه احساس میشود.
این گزارش نشان می‌دهد که عادی‌سازی ناامنی برای کودکان به‌عنوان یک پدیده روزانه، میتواند پیامدهای طولانی‌مدتی برای سلامت اجتماعی و امنیت ملی داشته باشد و نیازمند توجه فوری مسئولان، خانواده‌ها و فعالان حوزه آموزش دیجیتال است.