اربعین یا روز بیستم صفر، به مناسبت چهلمین روز پس از شهادت امام حسین (ع) گرامی داشته میشود. در ایران، این روز تعطیل رسمی است و شیعیان در سراسر کشور به عزاداری میپردازند. پیادهروی اربعین به سوی کربلا نیز از گستردهترین مراسمهای عزاداری در جهان به شمار میرود.
ریشههای تاریخی و اولین زیارت اربعین
بر اساس نقلهای تاریخی، جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر اسلام (ص)، به همراه عطیه عوفی، بهعنوان اولین زائر در روز اربعین بر سر مزار امام حسین (ع) حاضر شدند.
طبق آنچه در کتاب «لهوف» آمده است، بازماندگان حادثه کربلا نیز در این روز به کربلا بازگشته و مزار امام حسین (ع) و سایر شهدای کربلا را زیارت کردند. همچنین بر اساس قول مشهور، سر امام حسین (ع) در روز اربعین به پیکر ایشان در کربلا ملحق شده است.
بازگشت اسیران کربلا و دیدگاههای مختلف تاریخی
در مورد زمان و مسیر بازگشت اسیران کربلا، دیدگاههای مختلفی میان مورخان وجود دارد:
- برخی نقلها حاکی از آن است که اسیران در روز 20 صفر سال 61 قمری، هنگام بازگشت از شام، برای زیارت مدفن امام حسین (ع) به کربلا رفتند.
- گروهی از علما از جمله شیخ مفید و شیخ طوسی تصریح کردهاند که اسرا در بازگشت از شام به مدینه رفتند.
- سید ابن طاووس در کتاب لهوف ذکر کرده است که اسیران هنگام رسیدن به عراق، درخواست کردند از مسیر کربلا عبور کنند و در آنجا با جابر بن عبدالله انصاری و برخی از بنیهاشم که برای زیارت آمده بودند، مواجه شدند.
- با این حال، سید محمدعلی قاضی طباطبایی ورود اسرا به کربلا و مدینه در روز اربعین را بعید دانستهاند.
جایگاه زیارت اربعین در روایات
زیارت اربعین از اعمال ویژه این روز است. بنا بر روایتی از امام حسن عسکری (ع)، انجام این زیارت از نشانههای مؤمنان ذکر شده است.