برگزاری رویدادهای بزرگ انسانی همواره با چالش میزبانی از جمعیت گسترده بدون وارد کردن فشار سنگین به منابع طبیعی و محیط زیست همراه است. مراسم اربعین با حضور میلیونها زائر از کشورهای مختلف، نمونهای از یک اجتماع بزرگ است که مدیریت پسماند در آن به یکی از مهمترین مسائل اجرایی تبدیل میشود.
تغییر الگوی تولید زباله در رویدادهای بزرگ
افزایش ناگهانی جمعیت در یک بازه زمانی محدود، الگوی تولید زباله را تغییر میدهد. در مسیرهای تردد زائران، شهرهای مرزی و محل استقرار موکبها، حجم قابل توجهی از پسماند ناشی از موارد زیر تولید میشود:
- مصرف مواد غذایی و آب آشامیدنی
- ظروف بستهبندی و اقلام یکبارمصرف
- بطریهای پلاستیکی
زنجیره مدیریت پسماند: از پیشگیری تا دفع
مدیریت این حجم از پسماند نیازمند یک زنجیره کامل شامل پیشگیری، تفکیک، انتقال، پردازش و دفع اصولی است. مراحل کلیدی این زنجیره عبارتند از:
۱. کاهش تولید زباله (پیشگیری)
مهمترین مرحله، پیش از رسیدن زباله به سطلهای جمعآوری آغاز میشود. راهکارهای کاهش تولید شامل موارد زیر است:
- استفاده از ظروف چندبارمصرف
- کاهش مصرف پلاستیک
- توزیع هدفمند مواد غذایی
- آموزش زائران و خادمان
۲. تفکیک از مبدأ
جداسازی زبالههای خشک (مانند پلاستیک، کاغذ و فلزات) از پسماندهای تر، علاوه بر کاهش هزینههای انتقال و دفن، امکان بازیافت و بازگشت مواد به چرخه مصرف را فراهم میکند. این موضوع در مقیاس اربعین به دلیل افزایش سریع حجم زباله، اهمیت دوچندان دارد.
چالش زیرساختها و ظرفیت شهرهای مرزی
تفاوت میان حجم تولید زباله و ظرفیت زیرساختهای موجود، یکی از چالشهای اصلی است. شهرهای مرزی و مسیرهای پرتردد که برای جمعیت عادی طراحی شدهاند، در ایام اربعین با افزایش چندبرابری جمعیت مواجه میشوند. در این شرایط، هماهنگی میان دستگاههای خدمات شهری، نیروهای داوطلب، موکبها و مجموعههای محیط زیستی برای کنترل شرایط ضروری است.