موفقیت در اجرای اصلاحات اقتصادی در ایران تنها به معنای شناسایی مشکلات یا تدوین برنامههای اصلاحی نیست؛ بلکه چالش اصلی در حوزه حکمرانی اصلاحات نهفته است. بر اساس تحلیلهای انجام شده، سه پیششرط اساسی برای دستیابی به اصلاحات پایدار شناسایی شده است:
- تقویت حکمرانی: عبور از مرحله شناسایی مشکل به مرحله اجرای کارآمد.
- ایجاد اجماع: دستیابی به توافق میان ارکان تصمیمگیری، نهادهای کارشناسی و جامعه.
- ثبات و پیشبینیپذیری: ایجاد بستری که در آن سرمایهگذاری و تولید تحت تأثیر نوسانات ناگهانی قرار نگیرند.
اهمیت ترتیب و زمانبندی در اجرای اصلاحات
پرسش کلیدی این است که پس از فراهم شدن شرایط و اجماع، اصلاحات باید از کجا آغاز شود؟ برخلاف تصور عمومی که ممکن است بر حل همزمان بزرگترین مشکلات تمرکز کنند، تجربه کشورهای موفق نشان میدهد که اقتصاد یک نظام بههمپیوسته است. هر تصمیم اقتصادی، آثار مستقیم و غیرمستقیمی بر سایر بخشها بر جای میگذارد.
نگاه سیستمی به اقتصاد
اصلاحات اقتصادی مجموعهای از اقدامات مستقل نیستند. بنابراین، ترتیب اجرای آنها به اندازه خودِ اقدامات اهمیت دارد. موفقیت یک برنامه اصلاحی به دو عامل اصلی وابسته است:
- درستی تصمیمات اتخاذ شده.
- زمانبندی و ترتیب منطقی اجرای آنها.
در بسیاری از کشورها، اصلاحات بزرگ نه از طریق حل همزمان تمامی مشکلات، بلکه از طریق اجرای مرحلهای و بر اساس یک منطق مشخص و برطرف کردن موانع زیربنایی به نتیجه رسیدهاند.