در دنیای امروز، برخلاف گذشته، چالش اصلی تنها نبود اینترنت یا پوشش شبکه نیست؛ بلکه ناتوانی در بهرهبرداری مؤثر از فناوری به یکی از مهمترین موانع توسعه تبدیل شده است. کارشناسان این وضعیت را «فقر فناوری» مینامند؛ وضعیتی که در آن زیرساختها (مانند دکلهای مخابراتی و تلفنهای هوشمند) وجود دارند، اما توان تبدیل آنها به فرصتهای اقتصادی، آموزشی و اجتماعی شکل نگرفته است.
تغییر مفهوم شکاف دیجیتال تا سال ۲۰۲۶
مفهوم شکاف دیجیتال در حال تغییر است. اگر در گذشته معیار اصلی، فاصله میان افراد متصل و غیرمتصل به اینترنت بود، اکنون تفاوت اصلی میان دو گروه زیر مشخص میشود:
- کسانی که میتوانند از فناوری برای خلق ارزش، افزایش درآمد و ارتقای کیفیت زندگی استفاده کنند.
- کسانی که صرفاً مصرفکننده خدمات دیجیتال هستند و توانایی استفاده از آن برای توسعه کسبوکار یا آموزش را ندارند.
گزارشهای بینالمللی تأکید میکنند که توسعه دیجیتال تنها با گسترش شبکههای ارتباطی محقق نمیشود، بلکه مستلزم آموزش، مهارت، سیاستگذاری و ایجاد فرصتهای اقتصادی است.
وضعیت زیرساختهای ICT در ایران
بررسی شاخصهای توسعه فناوری اطلاعات و ارتباطات نشان میدهد که ایران در بخش زیرساختها پیشرفتهای قابل توجهی داشته است. طبق تازهترین ارزیابی اتحادیه بینالمللی مخابرات (ITU)، وضعیت زیرساختی کشور به شرح زیر است:
- امتیاز شاخص توسعه ICT: ۸۲.۲ از ۱۰۰
- پوشش شبکه 4G: حدود ۹۸ درصد جمعیت
- میزان استفاده از اینترنت: حدود ۸۵ درصد جمعیت
- دسترسی به اینترنت خانگی: نزدیک به سه چهارم خانوارها
این ارقام نشاندهنده پیشرفت در زیرساختهای ارتباطی کشور است، اما همچنان فاصله میان «دسترسی به فناوری» و «استفاده مؤثر از آن» به عنوان یک چالش اصلی باقی مانده است.