در روزهایی که بارگاه منور حضرت رضا (ع) میزبان جمعیت عظیمی از زائران است، تشریفات عودسوزی و گلابافشانی در مسیرهای تشرف، صحنها، ایوانها، بستها و ورودیهای حرم مطهر رضوی اجرا میشود. این سنت که در گذشته با عنوان «تعطیر حرم مطهر» شناخته میشد، بر اساس اسناد آرشیو آستان قدس رضوی، قدمتی بیش از ۴۰۰ سال دارد و قدیمیترین سند مربوط به آن متعلق به سال ۱۰۱۲ قمری است.
جزئیات و مواد مورد استفاده در آیین تعطیر
امین بهنام، معاون اماکن متبرکه حرم مطهر رضوی، اعلام کرد که در ادوار گذشته از عطر، گلاب، مشک، عنبر، عود، اسپند و کندر برای تعطیر استفاده میشده است. امروزه نیز این سنت با حفظ اصالت خود ادامه دارد. ویژگیهای مواد مورد استفاده به شرح زیر است:
- منبع گلابها: گلابهای مورد استفاده از نذورات خیران و بهویژه از مناطق کاشان، تربتحیدریه و شیراز تهیه میشود.
- آمادهسازی: به دلیل غلظت بالای گلاب، این مواد پیش از مصرف با آب ترکیب شده و در دستگاههای مخصوص خنککننده قرار میگیرند تا رایحه آنها در فضای حرم منتشر شود.
- مواد عودسوزی: در این آیین از عود مخصوص حرم استفاده میشود.
زمانبندی و نقاط اجرای آیین
این مراسم با هدف ایجاد فضای معنوی برای زائران و عزاداران، در ساعات مشخص و در نقاط پرتردد اجرا میگردد:
- ساعات اجرا: این آیین هر روز از ساعت ۶ صبح تا ۲۲ شب انجام میشود.
- نیروی انسانی: حدود ۴۰ نفر از خادمان در اجرای این مراسم مشارکت دارند.
- مکانهای اصلی: عودسوزی و گلابافشانی در نقاطی نظیر ایوان نقارهخانه، بابالسلام، ایوان عباسی، ایوان ساعت، ایوان تلگرافخانه، تمامی بستها، ورودیهای حرم و چایخانههای حضرت رضا (ع) اجرا میشود.
همچنین با توجه به افزایش جمعیت زائران و شرایط جوی، آیین گلابافشانی در فضاهای روباز بهصورت سیار و توسط حدود ۲۰ نفر از خادمان انجام میپذیرد.