توافق هستهای ۳۰ ساله میان ایالات متحده و عربستان سعودی که در حال حاضر در مرحله بررسی کنگره قرار دارد، بحثهای گستردهای را پیرامون امنیت خاورمیانه و آینده رژیم عدم اشاعه هستهای برانگیخته است. این توافق مسیر همکاری شرکتهای آمریکایی را برای توسعه زیرساختهای هستهای عربستان هموار میکند، اما همزمان نگرانیهایی را درباره احتمال دستیابی ریاض به ظرفیت غنیسازی اورانیوم در داخل خاک خود ایجاد کرده است.
ابهامات سیاسی و شروط جدید
پس از اعلام این توافق، ابهاماتی در مورد جزئیات و شروط اجرایی آن به وجود آمده است. دونالد ترامپ در اظهاراتی، اجرای این توافق را مشروط به موارد زیر دانست:
- عادیسازی روابط عربستان با اسرائیل.
- پیوستن ریاض به توافقهای ابراهیم.
- عدم انجام عملیات غنیسازی اورانیوم توسط عربستان.
نکته قابل توجه این است که این شروط در متن اولیه توافق ذکر نشده بودند و گزارشهایی مبنی بر وجود اسناد محرمانه جانبی نیز باعث افزایش ابهام درباره محتوای واقعی این قرارداد شده است.
وضعیت فعلی برنامه هستهای عربستان
عربستان سعودی اراده سیاسی جدی برای توسعه برنامه هستهای غیرنظامی خود نشان داده است. در حال حاضر، این کشور در مراحل زیر قرار دارد:
- در مراحل پایانی ساخت یک راکتور تحقیقاتی با طراحی آرژانتین.
- دریافت پیشنهادهایی از سوی کشورهای چین، فرانسه، روسیه و کره جنوبی برای ساخت نیروگاههای هستهای.
ریاض تصمیم نهایی خود را درباره همکاری با سایر قدرتهای جهانی تا پایان مذاکرات با آمریکا به تعویق انداخته است.
چالشهای امنیتی و رقابت منطقهای
کارشناسان بر این باورند که مسئله اصلی، مدیریت مسیر توسعه هستهای عربستان است تا از تبدیل شدن آن به رقابت تسلیحات هستهای در منطقه جلوگیری شود. همچنین، عربستان پیشتر اعلام کرده است که در صورت دستیابی ایران به سلاح هستهای، این کشور نیز مسیر مشابهی را دنبال خواهد کرد.