دیدگاههای آیتالله سید علی خامنهای در حوزه سیاست خارجی، منظومهای منسجم از مبانی اعتقادی، اصول ثابت و راهبردهای عملی است که طی سالها رهبری ایشان در قالب سخنرانیها، پیامها و سیاستگذاریهای کلان تبیین شده است. در این منظومه، استقلال همهجانبه کشور، اتکا به توان داخلی و حفظ عزت ملی جایگاهی محوری دارد و بر این باور استوار است که استقلال سیاسی بدون پشتوانه اقتصادی، علمی و فناوری پایدار نخواهد بود.
سیاست خارجی در اندیشه ایشان بر اصول «عزت، حکمت و مصلحت»، مقاومت در برابر نظام سلطه، توسعه روابط با همسایگان و کشورهای مستقل، دیپلماسی فعال و قدرت درونزا استوار است. در همین چارچوب، حمایت از آرمان فلسطین و نقشآفرینی در شکلگیری و تثبیت محور مقاومت نیز از مهمترین مؤلفههای این رویکرد به شمار میرود.
میراث دیپلماسی جمهوری اسلامی
آیتالله خامنهای در اصل مخالف برقراری رابطه با هیچ کشوری نبودند. حتی درباره آمریکا نیز اگر روزی این کشور خواهان برقراری روابطی متوازن، مبتنی بر احترام متقابل و بدون رویکرد سلطهجویانه با ایران باشد، از این منظر مانعی وجود ندارد. تنها استثنا در نگاه ایشان، رژیم صهیونیستی بود که اساساً آن را به رسمیت نمیشناختند. مشکل جمهوری اسلامی با آمریکا به دلیل رفتارهای سلطهطلبانه و نگاه ارباب ـ رعیتی واشنگتن نسبت به ایران و رفتار استعمارگونه آن بود.
اصول تعامل با جهان
تأکید بر استقلالخواهی در کنار تعامل با جهان، یکی از مهمترین مؤلفههای اندیشه آیتالله خامنهای در حوزه سیاست خارجی است. ایشان همواره بر گسترش روابط با کشورهای مختلف، بهویژه همسایگان، تأکید داشتند، اما حفظ استقلال و خودکفایی را خط قرمز سیاست خارجی میدانستند. این رویکرد میراثی برای دیپلماسی جمهوری اسلامی بر جای گذاشته است که بر پایه حفظ منافع ملی و پرهیز از وابستگی بنا شده است.