سیاستهای حمایتی نظیر کالابرگ و یارانههای نقدی، ابزارهایی رایج در اقتصادهای جهان برای مدیریت بحران و کاهش فشار بر معیشت خانوارها هستند. مرتضی افقه، اقتصاددان، با تأکید بر اینکه این رویکردها مختص ایران نیست، تصریح کرد که دولتها در کشورهای مختلف با هدف عبور از شرایط بحرانی از این ابزارها بهره میبرند.
چالش اصلی؛ شکاف میان تورم و مبلغ یارانهها
مسئله اساسی در کارآمدی این سیاستها، تداوم و تناسب آنها با شرایط اقتصادی است. به گفته این کارشناس، در حالی که مبالغ یارانهها و کالابرگها ثابت باقی میماند، تورم ناشی از آزادسازی نرخ ارز با سرعتی بسیار بالاتر پیش میرود. این روند باعث میشود که حتی اگر در ماههای نخست، شکاف معیشتی با این حمایتها پر شود، در کمتر از یک سال قدرت خرید خانوارها دوباره کاهش یابد.
یارانه به عنوان ابزاری برای کاهش نابرابری
در تحلیل کارشناسی، یارانه به عنوان نوعی رانت برای کاهش نابرابریهای اقتصادی تعریف شده است. نکات کلیدی در این زمینه عبارتند از:
- یارانه به خودی خود ابزاری برای عدالت اجتماعی است.
- برداشت منفی عمومی از مفهوم رانت، ناشی از سوءاستفادههای احتمالی از این منابع است.
- مشوقهای مالیاتی برای سرمایهگذاری در مناطق محروم، نمونهای از رانتهای هدفمند و مثبت محسوب میشوند.
در نهایت، کارشناسان معتقدند که بدون کنترل تورم و ثبات در بازار ارز، سیاستهای حمایتی مقطعی نمیتوانند جایگزین مناسبی برای بهبود پایدار وضعیت معیشتی مردم باشند و اثرگذاری آنها در بلندمدت به شدت کاهش مییابد.