یارانه بنزین سالهاست یکی از مهمترین و پرهزینهترین موضوعات اقتصاد ایران به شمار میرود. پایین بودن قیمت فروش این فرآورده نفتی با هدف حمایت از مصرفکنندگان، فاصله قابل توجهی میان هزینه واقعی تامین بنزین و مبلغ پرداختی مردم ایجاد کرده است. این شکاف، علاوه بر فشار بر منابع عمومی، موضوع یارانه انرژی را به یکی از مهمترین محورهای بحث درباره بودجه، ناترازی انرژی و حفظ ثروت بیننسلی تبدیل کرده است.
هزینه واقعی تامین هر لیتر بنزین
بررسی محاسبات اقتصادی در حوزه انرژی نشان میدهد اگر هزینه واقعی تولید و توزیع بنزین مبنای محاسبه قرار گیرد، قیمت تمامشده هر لیتر بنزین به مراتب بالاتر از نرخ فروش فعلی است. با فرض نفت ۶۶ دلاری و نرخ تسعیر ۱۴۰ هزار تومانی، متوسط هزینه تامین هر لیتر بنزین حدود ۵۸ هزار تومان برآورد میشود. با اضافه شدن ۶۸۰ تومان کارمزد جایگاههای عرضه سوخت و ۳۲۰ تومان هزینه حملونقل، هزینه نهایی هر لیتر بنزین به حدود ۵۹ هزار تومان میرسد. این نرخها متناسب با بهای روز باید افزایش یابند.
متوسط قیمت فروش بنزین در ایران
در مقابل، بنزین در ایران با سه نرخ متفاوت عرضه میشود. بر اساس الگوی فعلی مصرف، ۴۰ درصد بنزین با نرخ هزار و ۵۰۰ تومان، ۲۲ درصد با نرخ سه هزار تومان و ۳۸ درصد نیز با نرخ پنج هزار تومان به فروش میرسد. حاصل این ترکیب، متوسط وزنی قیمت فروش ۳ هزار و ۱۶۰ تومان برای هر لیتر است.
حجم یارانه پرداختی به بنزین
اختلاف میان قیمت تمامشده ۵۹ هزار تومانی و متوسط قیمت فروش ۳ هزار و ۱۶۰ تومانی نشان میدهد به ازای هر لیتر بنزین حدود ۵۵ هزار و ۸۴۰ تومان یارانه پرداخت میشود. با در نظر گرفتن مصرف روزانه ۱۳۰ میلیون لیتر بنزین، حجم این یارانه به حدود ۷ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان (۷.۳ همت) در روز میرسد. این محاسبه، هزینه واقعی اقتصادی تامین بنزین را مبنا قرار میدهد و به عنوان برآورد «یارانه آشکار» یاد میشود.