یارانه، کالابرگ، کنترل قیمت و حمایتهای معیشتی، سیاستهایی هستند که در بسیاری از اقتصادهای جهان، از بازارهای آزاد گرفته تا نظامهای رفاهی گسترده، در دورههای بحران برای کاهش فشار بر خانوارها اجرا میشوند. نتیجه این سیاستها در همه کشورها یکسان نیست؛ برخی توانستهاند هم از اقشار آسیبپذیر حمایت کنند و هم ثبات اقتصادی را حفظ کنند، اما در برخی دیگر، ارزش حمایتها به مرور زمان زیر فشار تورم کاهش یافته است.
این پرسش مطرح است که آیا سیاستهای حمایتی مانند کالابرگ و یارانه در ایران محل اشکال است یا نحوه اجرا و بستر اقتصادی آنها؟
تاثیر تورم بر کاهش ارزش حمایتهای معیشتی
مرتضی افقه، اقتصاددان، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: حمایتهای معیشتی مختص اقتصاد ایران نیست و در بسیاری از کشورهای جهان نیز در شرایط بحران اجرا میشود. وی افزود: در شرایط خاص و بحرانها، کشورهایی با بازار آزاد نیز برای کنترل و مدیریت شرایط وارد عمل میشوند. کالابرگ، کنترل قیمت و سایر اقدامات، سیاستهایی هستند که دولتهای سراسر دنیا برای گذر از بحران به کار میگیرند.
افقه مسئله اصلی را دوام این حمایتها دانست و گفت: مشکل این است که مبلغ کالابرگ و یارانه ثابت میماند، اما تورم ناشی از آزادسازی قیمت ارز با سرعت پیش میرود. ممکن است در سال اول این شکاف با کالابرگ جبران شود، اما با روندی که قیمت ارز و تورم پیش گرفته است، عملاً بعد از یک سال یا کمتر، قدرت خرید مردم کاهش مییابد.
یارانه به مثابه رانت و ابزار کاهش نابرابری
به گفته این اقتصاددان، بحث یارانه نیز یک نوع رانت است. یارانه و رانت به خودی خود بد نیست؛ یارانه سیاستی برای کاهش نابرابری است. اینکه رانت در ذهن مردم بد تلقی میشود، به خاطر سوءاستفادههای افراد از رانتهاست. افقه طی مثالی توضیح داد: مثلاً طرحی وجود دارد که اگر سرمایهگذار در شهری سرمایهگذاری کند، دولت تا ۱۰ سال از او مالیات نمیگیرد؛ این هم یک رانت است.