روزنامه اطلاعات در گزارشی به بررسی چالشهای احتمالی افزایش قیمت بنزین و کاهش سهمیه خودروهای شخصی پرداخته است. در حال حاضر، بنزین به عنوان اصلیترین حامل انرژی در ناوگان حملونقل شهری ایران شناخته میشود و بیش از ۹۵ درصد از جابجایی کالا و مسافر در شهرها به این نوع سوخت وابسته است.
مصرف بالای بنزین در خودروهای شخصی
آمارهای رسمی نشان میدهد که مصرف روزانه بنزین در کشور به بیش از ۱۳۵ میلیون لیتر رسیده است. از این میزان، تنها ۳۵ میلیون لیتر سهم ناوگان عمومی است. با کسر حدود ۲۵ میلیون لیتر که به قاچاق سوخت یا تبخیر در جایگاهها نسبت داده میشود، خودروهای شخصی و غیرعمومی روزانه حدود ۷۵ میلیون لیتر بنزین مصرف میکنند. این حجم بالای مصرف در حملونقل شخصی، ناشی از نبود سیستمهای حملونقل جایگزین و اشکالات فنی خودروهای سواری است و صرفاً با گران کردن بنزین قابل اصلاح نیست.
ظرفیت ناکافی حملونقل عمومی
سوال اصلی این است که در صورت گران شدن بنزین، کدام ناوگان حملونقل عمومی توانایی جابجایی جمعیتی که از خودروی شخصی منصرف میشوند را خواهد داشت؟ در شرایط فعلی، درصد قابل توجهی از ظرفیت اتوبوسها و متروها در شهرها خالی نیست. بنابراین، بعید است که گرانی بنزین بتواند مردم را به استفاده بیشتر از این ظرفیت محدود ترغیب کند. همچنین، در سالهای اخیر، تولید یا واردات خودروهایی با سیستم سوخت استاندارد و کممصرف، که بتواند به کاهش مصرف روزانه بنزین کمک کند، چشمگیر نبوده است.
مقایسه با استانداردهای جهانی و تجربه گذشته
هرچند قیمت بنزین در ایران نسبت به کشورهای همسایه بسیار ارزانتر است و این موضوع به افزایش قاچاق سوخت دامن زده، اما تجربه نشان داده که افزایش قیمت بنزین به عنوان راهکاری برای تشویق مردم به استفاده از ناوگان عمومی و کاهش مصرف سوخت، تاکنون موفق نبوده است. دلیل اصلی این ناکامی، عدم کفایت ظرفیت ناوگان عمومی برای پاسخگویی به تقاضای حملونقل درون شهری است. در کشورهای پیشرفته، گرانی بنزین با سیستمهای حملونقل عمومی بسیار توسعهیافته و پرظرفیت همراه است که استفاده از آنها از نظر زمانی، اقتصادی و رفاهی برای مردم مقرونبهصرفه است. میانگین مصرف سوخت خودروهای شخصی در اروپا و کشورهای اطراف به کمتر از ۴.۵ لیتر در هر ۱۰۰ کیلومتر پیمایش شهری رسیده، در حالی که میانگین مصرف بهترین خودروهای تولید داخل هرگز از ۸ لیتر فراتر نرفته است.