حسامالدین آشنا، مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی، با انتشار یادداشتی در خبرگزاری خبرآنلاین، به بررسی نقاط قوت و ضعف رویکرد «حداکثری» در سیاست خارجی ایران پرداخته است. وی هشدار داده است که نسخههای پیشنهادی این جریان برای افزایش بازدارندگی، از جمله بستن تنگه هرمز، تشدید فشار بر آمریکا و حرکت به سمت تغییر دکترین هستهای، ممکن است در عمل به افزایش قدرت چانهزنی روسیه، تقویت موقعیت سیاسی اسرائیل و افزایش هزینههای ایران منجر شود.
اعداد سیاسی، نه محاسباتی
آشنا یکی از ویژگیهای گفتمان حداکثری را استفاده از اعداد قطعی مانند «۵۰۰ کشته آمریکایی»، «دو ماه انسداد تنگه هرمز»، «عوارض ۱۰ درصدی» یا «تخریب زیرساختهایی که بازسازی آنها دو سال زمان ببرد» عنوان کرده است. وی پرسیده است که این اعداد چگونه محاسبه شدهاند و چرا باید آمریکا را متوقف کنند یا موجب درآمدزایی شوند، بدون آنکه اقتصاد ایران را فرسوده کنند یا به عملیات نظامی برای بازگشایی مسیر منجر شوند. به گفته وی، در مطالب عمومی بررسیشده، مدل محاسباتی، داده اطلاعاتی یا تحلیل سناریویی شفافی برای این آستانهها ارائه نشده و این اعداد بیشتر ابزار اقناع سیاسی هستند تا نتیجه یک برآورد قابلبازبینی. آشنا تأکید کرده است که در سیاستگذاری ملی، جسارت در عدد دادن جایگزین محاسبه نمیشود.
نقش مثبت گفتمان حداکثری
با این حال، آشنا وجود یک جریان بدبین و سختگیر در ساختار تصمیمگیری را لزوماً مضر ندانسته است. وی معتقد است هر دولتی به کسانی نیاز دارد که خوشبینیها را به چالش بکشند، بدترین سناریوها را بررسی کنند و نقاط ضعف توافق را نشان دهند. گفتمان حداکثری میتواند نقش «تیم قرمز» را ایفا کند؛ یعنی بپرسد دشمن چگونه فریب میدهد، چه تضمینی وجود ندارد و کدام آسیبپذیری آمریکا قابل استفاده است. اما آشنا هشدار داده است که تیم قرمز نباید تصمیم نهایی را بگیرد و سیاست ملی باید علاوه بر هزینه دشمن، هزینه خودی، واکنش متحدان، منافع بازیگران ثالث، مشروعیت حقوقی و تابآوری اقتضا را نیز در نظر بگیرد.