فقدان مستندات دینی و تاریخی
هر ساله با نزدیک شدن به روز سیزدهم ماه صفر، پیامهایی در شبکههای اجتماعی منتشر میشود که خرید طلا در این روز را عامل برکت و خوشیمنی میداند. بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که هیچ سند معتبر تاریخی یا روایی در منابع دینی برای اثبات این ادعا وجود ندارد. این باور، فاقد پشتوانه علمی و مذهبی بوده و به عنوان یک سنت اصیل در فرهنگ بازار سنتی ایران شناخته نمیشود.
نقش شبکههای اجتماعی در شکلگیری باورهای کاذب
این پدیده که عمدتاً با گسترش فعالیت در پلتفرمهایی نظیر اینستاگرام و تلگرام نمود یافته، نمونهای از مهندسی رفتار مصرفکننده است. تحلیلگران معتقدند الگوریتمهای شبکههای اجتماعی با شناسایی دغدغههای اقتصادی مردم، از جمله ترس از تورم، بستری برای ترویج رفتارهای خرید هیجانی فراهم میکنند. ویژگیهای این جریان عبارتند از:
- استفاده از عبارات مذهبی برای جلب اعتماد عمومی.
- ترکیب ادعاهای بیسند با پیشنهادات تجاری مانند تخفیف یا ارسال رایگان.
- تکرار سالانه پیامها برای ایجاد حس «رسم قدیمی» در ذهن مخاطب.
تفاوت میان فعالیت اقتصادی و بهرهبرداری از باورها
نقد این جریان به معنای زیر سوال بردن فعالیت صنف طلافروشان یا خرید طلا به عنوان ابزاری برای حفظ ارزش دارایی نیست. طلا همواره به عنوان یک کالای زینتی و سرمایهای در اقتصاد خانوار جایگاه مشخصی دارد. مسئله اصلی، استفاده از «پوشش معنوی» برای جهتدهی به رفتارهای اقتصادی است که مرز میان تبلیغ سالم و سوءاستفاده از اعتماد عمومی را مخدوش میکند. در واقع، این شیوه تبلیغاتی با نسبت دادن مفاهیم تقدیر و برکت به یک کنش تجاری، تلاش میکند تا تقاضای کاذب در بازار ایجاد کند که در نهایت تنها به نفع فروشندگان خاص تمام میشود و هزینههای غیرضروری را به سبد خانوار تحمیل میکند.