خزر؛ فرصتی برای همگرایی فراتر از سیاست
رئیس‌جمهور ایران در سخنرانی خود اشاره کرد که جهان امروز با بحران‌های متعددی از جمله رقابتهای ژئوپلیتیکی، جنگ‌ها و تضعیف چندجانبه‌گرایی دست‌وپنجه نرم می‌کند. در چنین شرایطی، همکاری‌های زیستمحیطی می‌تواند مسیری برای ایجاد اعتماد میان کشورهای منطقه باشد. او تأکید کرد که محیطزیست نباید قربانی مداخلات خارج از منطقه یا تنش‌های سیاسی شود.
به باور پزشکیان، کشورهای ساحلی باید با تکیه بر ظرفیت‌های فنی، علمی و مالی خود و در چارچوب احترام به حاکمیت ملی یکدیگر، سرنوشت دریای خزر را تعیین کنند تا منافع مشروع هر کشور حفظ شود.
مرجعیت کنوانسیون تهران در حفاظت از اکوسیستم
رئیس‌جمهور ایران «کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی خزر» را که در سال ۲۰۰۳ به امضای پنج کشور رسید، حیاتی‌ترین سند حقوقی و الزام‌آور منطقه دانست. وی با اشاره به برگزاری هفتمین نشست اعضای این کنوانسیون در تهران، بر جامعیت این چارچوب تأکید کرد.
این کنوانسیون و پروتکل‌های وابسته به آن، زمینه‌ساز همکاری‌های موفق در حوزه‌های زیر شده است:
- مقابله با آلودگی‌های نفتی و آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های خشکی
- حفاظت از تنوع زیستی دریایی
- ارزیابی اثرات محیطزیستی فرامرزی
- مدیریت تغییرات اقلیمی و مقابله با کاهش سطح آب خزر
ضرورت اقدام جمعی برای نجات خزر
پزشکیان با هشدار درباره اینکه هیچ کشوری به تنهایی قادر به نجات خزر نیست، خاطرنشان کرد که آلودگی‌ها و تغییرات اقلیمی مرزهای سیاسی را نمی‌شناسند. او تأکید کرد که آثار کاهش سطح آب دریا، چالشی مشترک است که نیازمند پاسخ جمعی است.
، رئیس‌جمهور ایران علاوه بر استقبال از ایجاد «کمیسیون عالیرتبه» متشکل از معاونان روسای دولت‌های ساحلی، پیشنهاد داد تا در چارچوب کنوانسیون تهران، یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت برای مقابله با کاهش سطح آب خزر تدوین و اجرایی شود.
این خبر برای ایران چه معنایی دارد؟
دریای خزر برای ایران تنها یک مرز آبی نیست، بلکه شاهرگ اقتصادی و زیستمحیطی شمال کشور است. کاهش سطح آب خزر می‌تواند بر زیرساخت‌های بندری، اکوسیستم‌های ساحلی و معیشت مردم استان‌های شمالی تأثیر مستقیم بگذارد. بنابراین، پیش‌برد همکاری‌های فنی و محیطزیستی در سطح منطقه‌ای، ریسک‌های زیستمحیطی را کاهش می‌دهد.
همچنین، تأکید بر «عدم مداخله کشورهای خارج از منطقه» نشان‌دهنده تلاش ایران برای حفظ ثبات در حوزه خزر و جلوگیری از تبدیل شدن این دریا به میدان رقابت قدرت‌های جهانی است تا مدیریت منابع و محیطزیست تنها در اختیار کشورهای ساحلی باقی بماند.