محیط‌زیست؛ عرصه‌ای برای همگرایی منطقه‌ای
رئیس‌جمهور اسلامی ایران در سخنرانی خود در نشست فوق‌العاده سران حوزه خزر تاکید کرد که همکاری‌های زیست‌محیطی می‌تواند در شرایطی که جهان با رقابت‌های ژئوپلیتیکی، جنگ‌ها و تضعیف چندجانبه‌گرایی روبه‌رو است، به ابزاری برای اعتمادسازی میان کشورهای منطقه تبدیل شود. او تصریح کرد که مسائل محیط‌زیستی نباید قربانی اختلافات سیاسی، رقابت‌های اقتصادی یا مداخلات کشورهای خارج از منطقه شوند.
پزشکیان معتقد است کشورهای ساحلی باید با تکیه بر ظرفیت‌های علمی، فنی، مالی و انسانی خود، سرنوشت دریای خزر را در چارچوب همکاری‌های منطقه‌ای و با احترام کامل به حاکمیت ملی و منافع مشروع یکدیگر تعیین کنند.
کنوانسیون تهران؛ ستون حقوقی حفاظت از خزر
رئیس‌جمهور کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریایی خزر (مصوب ۲۰۰۳) را مهم‌ترین چارچوب حقوقی و الزام‌آور منطقه‌ای برای حفاظت از این دریا دانست. هفتمین نشست اعضای این کنوانسیون اخیراً در بیستمین سالگرد اجرایی شدن آن در تهران برگزار شد. این سند حقوقی به همراه پروتکل‌هایش، زمینه‌های گسترده‌ای برای همکاری فراهم کرده است، از جمله:
- مقابله با آلودگی‌های نفتی و آلودگی‌های ناشی از فعالیت‌های خشکی.
- حفاظت از تنوع زیستی منطقه.
- ارزیابی اثرات محیط زیستی فرامرزی.
- مدیریت تغییرات اقلیمی و مقابله با کاهش سطح آب خزر.
ضرورت اقدام جمعی برای مقابله با کاهش سطح آب
رئیس‌جمهور با اشاره به اینکه هیچ‌یک از کشورهای ساحلی به تنهایی قادر به نجات دریای خزر نیستند، تاکید کرد که آلودگی‌ها و اثرات تغییرات اقلیمی مرزهای سیاسی نمی‌شناسند. او از تصمیم این اجلاس برای ایجاد کمیسیون عالیرتبه متشکل از معاونان روسای دولت‌های ساحلی استقبال کرد.
پزشکیان در پایان پیشنهاد داد تا در چارچوب کنوانسیون تهران، یک برنامه منطقه‌ای بلندمدت و جامع برای مقابله با کاهش سطح آب دریای خزر تدوین و به طور عملی اجرا شود تا از تخریب بیشتر زیست‌بوم این منطقه جلوگیری شود.