تحرکات اخیر در فضای دیپلماتیک نشان می‌دهد که ایالات متحده علی‌رغم تهدیدهای تکرارشونده دونالد ترامپ، به دنبال راهکاری سیاسی و میانه برای خروج از بن‌بست فعلی است. حسن هانی‌زاده، کارشناس مسائل بین‌الملل، معتقد است قطر اکنون به عنوان یک میانجی فعال وارد مدار اختلافات تهران و واشینگتن شده و طرح‌هایی را برای کاهش فشارها ارائه داده است.
دیپلماسی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل
بسیاری از این تحرکات در جریان سفر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، و عباس عراقچی، وزیر امور خارجه به نیویورک شکل گرفت. نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل تلاش‌های گسترده‌ای را برای نزدیک کردن دیدگاه‌های دو طرف به کار بستند. نتیجه این رایزنی‌ها، ارائه مجموعه‌ای از پیشنهادها و یک طرح جامع از سوی دوحه بود که اکنون روی میز هر دو طرف قرار دارد.
محدودیت‌های ترامپ و باتلاق نظامی
تحلیل‌ها نشان می‌دهد فضای سیاسی داخلی آمریکا، به‌ویژه نزدیکی به انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره، دست و پای دونالد ترامپ را برای هرگونه ماجراجویی نظامی جدید علیه ایران بسته است. ترامپ ترجیح می‌دهد به جای ورود به یک درگیری گسترده، از واسطه‌هایی نظیر چین و قطر استفاده کند تا بتواند بدون پذیرش شکست سیاسی، از این باتلاق خارج شود.
تضاد اولویت‌ها: پرونده هسته‌ای یا امنیت منطقه؟
در حالی که آمریکا بار دیگر موضوع هسته‌ای را به عنوان محور اصلی مذاکرات پیش کشیده، ایران این مسئله را ثانوی و حاشیه‌ای می‌داند. از دیدگاه تهران، هسته اصلی مشکل، تجاوزات نظامی و حضور آمریکا در نقاط استراتژیک است. ایران بر هفت شرط پیشین خود تأکید دارد تا زمینه یک توافق پایدار فراهم شود.
این شروط کلیدی شامل موارد زیر است:
- پایان دادن به تمامی تجاوزات ایالات متحده
- خروج نیروهای آمریکایی از محدوده تنگه هرمز
- آزادسازی پول‌های بلوکه‌شده ایران در بانک‌های خارجی
- رفع تحریم‌های اقتصادی و تجاری
- برقراری آتش‌بس پایدار
به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها کم‌کم پذیرفته‌اند که برای رسیدن به یک توافق جدید، باید این پیشنهادات و شروط هفت‌گانه ایران را به عنوان مبنای گفتگوها بپذیرند، هرچند مسیر پذیرش کامل این موارد همچنان با چالش‌های سیاسی روبروست.