از فراموشی تا بنای یادبود؛ احیای آرامگاه کلنل پسیان
یوسف متولی حقیقی، استاد دانشگاه فردوسی مشهد، در مراسم یادبود کلنل پسیان به وضعیت دشوار آرامگاه این شخصیت تاریخی پیش از سال ۱۳۷۹ اشاره کرد. در آن سال‌ها، محل دفن کلنل پسیان در وضعیتی نامناسب قرار داشت و شناسایی قبر او برای بازدیدکنندگان دشوار بود.
تغییر وضعیت این آرامگاه با انتشار مقاله‌ای در روزنامه «خراسان» آغاز شد. این مقاله که به بررسی رویارویی یک سرباز وظیفه‌شناس با قوام‌السلطنه می‌پرداخت، توجه مسئولان را به وضعیت یادمان جلب کرد. همزمان، نوه برادر کلنل پسیان که در استانداری مشغول به کار بود، با پیگیری‌های خود زمینه توجه بیشتر به این مکان را فراهم کرد.
در نهایت، پس از گذشت حدود ۸۰ سال از شهادت وی، بنای یادبود کلنل پسیان با همت جمعی از علاقه‌مندان ساخته شد تا هر سال در دهم مهرماه، مراسمی برای گرامیداشت یاد او برگزار شود.
ریشه‌های تقابل پسیان و قوام‌السلطنه
برای درک وقایعی که منجر به کشته شدن کلنل پسیان شد، باید به فضای سیاسی ۱۰۵ سال پیش بازگشت. در آن دوران، محمدتقی‌خان پسیان به‌عنوان فرمانده ژاندارمری و کفیل استانداری خراسان فعالیت می‌کرد. در حالی که سردار معزز بجنوردی در شمال و شوکت‌الملک علم در جنوب خراسان نفوذ داشتند، قوام‌السلطنه در تهران در جایگاه نخست‌وزیر قرار گرفته بود.
اختلاف میان پسیان و قوام‌السلطنه ریشه در حوادث پس از کودتای ۳ اسفند دارد. پس از رسیدن سیدضیاءالدین طباطبایی به نخست‌وزیری، دستور بازداشت برخی چهره‌های سیاسی صادر شد. کلنل پسیان در آن مقطع، در چارچوب وظایف قانونی خود، قوام‌السلطنه (که در آن زمان حاکم خراسان بود) را بازداشت و برای تعیین تکلیف به تهران اعزام کرد.
نقاط عطف تاریخی 사건
- بازداشت قانونی:اعزام قوام‌السلطنه به تهران توسط کلنل پسیان بر اساس دستورات رسمی.
- تغییر موازنه قدرت:آزادی قوام‌السلطنه از زندان و رسیدن وی به مقام نخست‌وزیری.
- تداوم یادمان:برگزاری سالانه مراسم دهم مهرماه در مجموعه نادری مشهد از سال ۱۳۷۹ تاکنون.
این تقابل میان وظیفه‌شناسی نظامی و بازی‌های سیاسی قدرت، سرنوشت کلنل پسیان را رقم زد و نام او را به عنوان یکی از چهره‌های وطن‌دوست در تاریخ معاصر ایران ثبت کرد.