سدهای سراسر کشور در وضعیت هشدار قرار دارند. آمارهای رسمی نشان می‌دهد تراز آب در بسیاری از مخازن به کف رسیده است. حتی در مناطقی که اخیراً شاهد بارش بودیم، میزان جذب آب توسط سدها به دلیل خشکی شدید زمین‌ها و تبخیر بالا، کمتر از حد انتظار پیش‌بینی شده بود.
تراز آب و حجم ذخایر؛ واقعیت‌های تلخ
بسیاری از سدهای استراتژیک اکنون در محدوده «حجم مرده» یا نزدیک به آن قرار گرفته‌اند. این وضعیت به این معناست که آب موجود در سد عملاً غیرقابل بهره‌برداری است و تنها بارش‌های شدید و متوالی می‌تواند ترازها را به سطح مطلوب بازگرداند. تفاوت فاحش میان ظرفیت مفید و حجم موجود در مخازن، نشان می‌دهد مدیریت تقاضا اکنون بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد.
شکاف آبی میان شمال و مرکز
وضعیت در حوضه‌های شمال غرب نسبتاً امیدوارکننده‌تر است. بارش‌های زمستان و بهار در این مناطق توانست بخشی از نیاز مخازن را تأمین کند و فشار را از روی کشاورزان بردارد. اما در مرکز و شرق کشور، داستان متفاوت است. در این مناطق سدها عملاً به حوضه‌های خشک تبدیل شده‌اند و هر قطره آب ورودی، پیش از آنکه به تراز سد کمک کند، توسط زمین‌های تشنه بلعیده می‌شود.
پیامدهای بحران برای کشاورزی و صنعت
کم‌آبی سدها مستقیماً بر سهمیه آب کشاورزی ضربه می‌زند. محدود شدن رهای آب از سدها به معنای کاهش تناژ محصولات زراعی در سال جاری است. در کنار این موضوع، بخش صنعت و شرب شهری نیز با چالش جدی مواجه‌اند. فشار بر آب‌های زیرزمینی برای جبران کمبود آب سدها افزایش یافته که این خود منجر به نشست زمین در بسیاری از شهرها شده است.
- کاهش شدید تراز سدهای مرکز و شرق کشور و رسیدن به حجم مرده.
- وابستگی شدید تأمین آب به بارش‌های مقطعی و غیرقابل پیش‌بینی.
- افزایش فشار بر سفره‌های زیرزمینی به دلیل تخلیه مخازن سطحی.
- ضرورت بازنگری فوری در الگوی مصرف آب در بخش کشاورزی.