حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمجتبی نورمفیدی، استاد حوزه علمیه قم و مدیر مؤسسه دارالمعرفه، در مراسم آغاز سال تحصیلی جدید دانشکده دین و رسانه، شتاب تحولات رسانه‌ای را عاملی تعیین‌کننده دانست. او معتقد است فعالان این حوزه نباید تنها به شناخت وضعیت موجود اکتفا کنند، بلکه باید توانایی شناسایی نشانه‌هایی را داشته باشند که پیش‌زمینه شکل‌گیری روندهای آینده است.
توسّم؛ ابزاری برای پیش‌بینی تحولات
نورمفیدی با تبیین مفهوم «متوسّم» و استناد به روایتی از امیرالمؤمنین (ع)، این رویکرد را کلید عبور از ظاهر به باطن حوادث دانست. از دیدگاه او، متوسّم کسی است که از کمترین آثار و نشانه‌ها، به اتفاقی که در شرف وقوع است پی می‌برد و عمق حادثه را پیش‌بینی می‌کند.
رئیس پژوهشگاه مطالعات فقه معاصر این توانایی را برای فعالان حوزه دین و رسانه یک ضرورت برشمرد. دلیل این ضرورت را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد:
- شناسایی تحولات پیش از تبدیل شدن آن‌ها به حوادث آشکار.
- جلوگیری از غافلگیری در برابر تغییرات سریع ابزارهای ارتباطی.
- توانایی برنامه‌ریزی استراتژیک بر اساس روندهای نوظهور.
از تلاقی معرفتی تا گلوگاه تمدنی
رابطه دین و رسانه دیگر مانند گذشته یک تلاقی ساده میان دو حوزه معرفتی نیست. نورمفیدی تأکید کرد که این نسبت در جهان امروز به یک «گلوگاه تمدنی» تبدیل شده است؛ نقطه‌ای حساس که هرگونه خطای تحلیلی در آن می‌تواند اثرات گسترده‌ای بر تمدن بشری بگذارد.
سقوط اقتدار مرکزی در برابر سلطه الگوریتم‌ها
او در تحلیل ساختاری رسانه‌ها، تفاوت بنیادین میان گذشته و حال را در مفهوم «اقتدار» جست‌وجو کرد. در نظام رسانه‌ای قدیمی، یک اقتدار مرکزی وجود داشت که مسیر انتقال پیام و اعتبارسنجی محتوا را مدیریت می‌کرد و ابزار، پیام و مخاطب در چارچوب‌های مشخصی تعریف شده بودند.
اما امروز وضعیت تغییر کرده است. اقتدار مرکزی جای خود را به الگوریتم‌هایی داده که هدف اصلی‌شان افزایش آمار مخاطب است. در این فضای جدید، الگوریتم‌ها فارغ از محتوا، هدف یا رسالت پیام، تنها بر اساس نرخ تعامل عمل می‌کنند. نورمفیدی تصریح کرد بدون نگاه آینده‌نگرانه و درک دقیق این تحول، هرگونه برنامه‌ریزی در حوزه دین و رسانه بی‌ثمر خواهد بود.