وابستگی ارزی و توهم خودکفایی
سیاست‌های کلان سال‌های اخیر بر محور «خودکفایی در تولید» چرخید، اما غفلت از پیش‌نیازهای زنجیره تأمین، نتیجه‌ای معکوس داشت. وابستگی ۷ تا ۹ میلیارد دلاری ایران به واردات نهاده‌های دامی، امنیت غذایی کشور را در سایه تحریم‌ها و فشارهای اقتصادی به شدت متزلزل کرده است.
این بحران چندوجهی است و تنها به واردات محدود نمی‌شود. ناترازی انرژی و فرونشست زمین در کنار کاهش قدرت خرید مردم، لایه‌های جدیدی از مخاطرات را به سفره‌های ایرانی‌ها اضافه کرده است. واقعیت این است که تأمین پایدار غذا دیگر تنها با تولید محصول در مزرعه محقق نمی‌شود و استقلال در تأمین نهاده‌های اولیه، شرط اصلی بقای سفره‌هاست.
امنیت غذایی؛ فراتر از تولید فیزیکی
زهرا جهانبخشیان، کارشناس خانه واکاوی امنیت غذایی نوین، معتقد است امنیت غذایی مفهومی گسترده‌تر از کشاورزی است. او تأکید می‌کند که توانایی تأمین مواد غذایی باید در دو بُعد بررسی شود:
- دسترسی فیزیکی:مواد غذایی باید در بازار موجود و از نظر فیزیکی در دسترس باشند.
- دسترسی اقتصادی:افراد جامعه باید توانایی مالی لازم برای خرید و تهیه این اقلام را داشته باشند.
به باور این کارشناس، صرفاً وجود محصول در بازار به معنای امنیت غذایی نیست؛ بلکه دسترسی اقتصادی مردم به غذا و کیفیت و سلامت این مواد، تعیین‌کننده سلامت کل جامعه است.
مدیریت ذخایر و ثبات بازار
دولت‌ها برای جلوگیری از شوک‌های قیمتی و اختلال در دسترسی مردم، معمولاً در بازه‌های زمانی حساس مانند پیش از نوروز یا ماه رمضان، کالاهای اساسی را ذخیره می‌کنند. این اقدام با هدف حفظ ثبات بازار و جلوگیری از ایجاد خلأ در زنجیره تأمین انجام می‌شود تا دسترسی مردم به اقلام مورد نیاز پایدار بماند.