رشته تصمیمات تحت فشار خزانهداری آمریکا
بحران پروازهای ایران به عراق از هشتم سپتامبر ۲۰۲۶ آغاز شد. در این تاریخ، خزانهداری ایالات متحده هشدار داد که ارائه خدمات به پروازهای ایرانی، فرودگاههای عراق را با خطر محرومیت از نظام تسویه دلاری مواجه میکند. این تهدید، زنجیرهای از تصمیمات اجرایی را در بغداد کلید زد که در نهایت منجر به توقف کامل پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران به فرودگاههای بغداد، اربیل، سلیمانیه و نجف شد.
عوامل کلیدی در توقف پروازها
بررسی زمینههای این بحران نشان میدهد که تصمیم بغداد محصول همزمانی سه عامل اصلی است:
- تحریمهای ثانویه:تحریمهای هوانوردی آمریکا هرگونه خدمات سوختگیری، هندلینگ و فروش بلیت برای هواپیماهای ایرانی را مشمول جریمه میکند.
- امتناع شرکتهای خدمات زمینی:دو شرکت انگلیسی «مینزس» و «ناس» که خدمات فرودگاه بغداد را مدیریت میکنند، از بیم تحریمها از پذیرش هواپیماهای ایرانی خودداری کردند.
- نقش دولت در پشت پرده:برخلاف ادعای رسمی بغداد مبنی بر اینکه این تصمیمات توسط شرکتهای خصوصی گرفته شده، دستورات نانوشتهای از دفتر نخستوزیری به استانداری نجف ابلاغ شده است که نشان میدهد محور اصلی تصمیم، نهاد سیاسی و اجرایی دولت عراق بوده است.
دیپلماسی فشار و ملاقاتهای نیویورک
همزمانی این تحولات با حضور علی الزیدی، نخستوزیر عراق در نیویورک و دیدار او با مقامات آمریکایی، از جمله مارکو روبیو، اتفاقی نیست. روبیو در این دیدارها بر لزوم انحصار سلاحهای مقاومت در دست دولت تأکید کرد و درباره «بالکانیزه شدن» عراق هشدار داد. به نظر میرسد فشارها در بخش هوانوردی، بخشی از یک بسته هماهنگ برای تضعیف پیوند تهران و بغداد و بازتعریف موازنه قدرت در عراق باشد.
واکنشها و شکافهای داخلی در عراق
این تصمیم در داخل عراق موجهایی از اعتراض برانگیخته است. عادل عبدالمهدی، نخستوزیر پیشین، تعلیق پروازها را «اشتباه بزرگ» و نوعی «واگذاری حاکمیت ملی» دانست. در همین حال، اکرم الکعبی از مردم خواست در صورت بازگشایی نشدن پروازها، در فرودگاهها تحصن کنند. همچنین فراکسیونهای صادقون و سومریون نیز نسبت به این رویه واکنش نشان دادهاند.