دادههای آماری و گزارشهای نظامی نشان میدهد صادرات نفت ایران به دلیل محاصره دریایی و تنشهای منطقه در تنگه هرمز با سقوطی بیسابقه روبهرو شده است. در حالی که جریان نفت در این منطقه ادامه دارد، نفت ایران عملاً از زنجیره صادراتی حذف شده و جای خود را به تامینکنندگان دیگر داده است.
تغییر مسیر کشتیها و محاصره بنادر
فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) اعلام کرد از آغاز دور دوم محاصره دریایی بنادر ایران، ۱۲۲ کشتی تجاری وادار به تغییر مسیر شدهاند. این عملیات محاصره که از اواخر تیرماه و در پی حمله به چندین نفتکش در تنگه هرمز و نقض تفاهمنامه اسلامآباد آغاز شد، باعث توقف تقریبی صادرات نفت ایران شده است.
کاهش شدید واردات نفت توسط چین
آمار واردات نفت چین در ۲۰ روز نخست سپتامبر نشان میدهد این کشور بهطور میانگین ۶.۹ میلیون بشکه نفت خام در روز وارد کرده که نزدیک به پایینترین سطح ۱۰ سال اخیر است. این رقم در مقایسه با میانگین ۱۰.۵ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ، افت قابلتوجهی را نشان میدهد.
بخش تکاندهنده این آمار مربوط به سهم نفت ایران است:
- واردات نفت ایران توسط چین به حدود ۸۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.
- این میزان نسبت به ۱ تا ۱.۵ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ، کاهشی ۹۲ تا ۹۵ درصدی را ثبت کرده است.
- چین در مجموع امسال حدود ۶۰۰ میلیون بشکه نفت کمتر از پیشبینیهای سال ۲۰۲۵ وارد کرده است.
- نفت کشورهای عراق، امارات، برزیل و کانادا جایگزین نفت ایران در سبد وارداتی چین شده است.
تضاد رویاهای درآمدی با واقعیتهای میدانی
در این شرایط، فعالان رسانهای به تناقض میان ادعاهای درآمدی و واقعیتهای جاری اشاره میکنند. در حالی که روزانه ۱۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکند اما نفت ایران جزو این جریان نیست، برخی پیش از این رویای درآمد ۶۰ تا ۷۰ میلیارد دلاری از طریق عوارض تنگه را مطرح میکردند.
واقعیت این است که علاوه بر نفت، کالاهای پتروشیمی و فولادی ایران که جایگزین مسیرهای غیردریایی ندارند نیز صادر نمیشوند. این وضعیت نشان میدهد که تفاهمنامههای پیشین و رویاهای عوارضبگیری، در برابر محاصره میدانی و توقف صادرات، کارایی نداشته است.