تغییر ماهیت بحران؛ از فشار مصرف تا کاهش عرضه
تا پیش از این، ناترازی گاز بیشتر در قالب محدودیت‌های زمانی برای صنایع و نیروگاه‌ها در روزهای اوج مصرف خود را نشان می‌داد. اما اکنون شرایط تغییر کرده است. آسیب به زیرساخت‌های کلیدی تولید و فرآورش، در حالی رخ داد که شبکه انرژی ایران پیش از این هم با شکاف عمیقی میان تولید و مصرف دست‌و‌پنجه نرم می‌کرد.
در سال‌های گذشته، افزایش مصرف موتور محرک تشدید ناترازی بود، اما امروز کاهش ظرفیت عرضه به دلیل تخریب‌ها، فشار مضاعفی به سیستم وارد کرده است. مسئله اکنون فراتر از تأمین گاز در روزهای سرد است؛ بحث بر سر تاب‌آوری شبکه‌ای است که برق، صنعت و بخش بزرگی از فعالیت‌های اقتصادی کشور به آن گره خورده است.
ارقام تکان‌دهنده؛ چه چیزی از دست رفت؟
عمق آسیب وارد شده به زنجیره تأمین گاز را می‌توان در آمارهای منتشر شده دید. در مقطعی از حملات به تأسیسات گازی، حدود 230 میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایش گاز کشور از مدار خارج شد.
سعید توکلی، آمار دقیقی از گستره این تخریب‌ها ارائه کرده است. طبق گزارش وی، 7 هزار و 924 مورد آسیب در تأسیسات گاز ثبت شده است. این رقم نشان می‌دهد که بحران تنها به چند واحد محدود تولید مربوط نیست، بلکه بخش‌های وسیعی از زیرساخت‌های انتقال و توزیع گاز کشور تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.
مسابقه با زمان برای بازگشت ظرفیت
شرکت ملی گاز اعلام کرده است که بخشی از ظرفیت‌های از دست رفته بازیابی شده‌اند. بر اساس این گزارش، تا شهریورماه حدود 95 میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده به چرخه تولید بازگشته و روند بازسازی سایر بخش‌ها ادامه دارد.
اما نکته کلیدی در اینجا «زمان» است. بازسازی تأسیسات گازی یک فرآیند فوری نیست. مقام‌های شرکت ملی گاز هشدار داده‌اند که بازسازی کامل زیرساخت‌های آسیب‌دیده زمان‌بر خواهد بود. این یعنی ایران در حالی به استقبال زمستان می‌رود که باید همزمان با مدیریت افزایش تقاضای فصلی، بخشی از ظرفیت از دست رفته تولید خود را نیز جبران کند.
اسماعیل سقاب اصفهانی، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، پیش از این بر وضعیت جدید ناترازی تأکید کرده و هشدار داده است که این شرایط، مدیریت انرژی در روزهای پیش‌رو را دشوارتر می‌کند.